Een pareltje uit onze collectie – De gereedschappen van wagenmaker Dirk de Winter

Na de oprichting van de werkgroep Oud-Castricum in 1967 werd regelmatig een beroep gedaan op de inwoners om historische voorwerpen aan de werkgroep af te staan.

Gedeelte van de gereedschappen: profielschaven, sponningschaven, ploegschaven enzovoort
Gedeelte van de gereedschappen: profielschaven, sponningschaven, ploegschaven enzovoort

De Bakkumse wagenmaker Dirk de Winter (1890-1969) schonk zijn gereedschappen, bestaande uit allerlei soorten schaven, boren en mallen. Hiermee zijn heel wat schelpenkarren, boerenwagens, hondenkarren en handkarren gemaakt. De wagenmaker was een van de belangrijkste ambachtslieden in een dorp.

Dirk de Winter (1890-1969)
Dirk de Winter (1890-1969)

Wagenmaker en smid hadden vroeger veel met elkaar te maken en zaten meestal dicht bij elkaar. Dat was in Bakkum ook het geval.

De wagenmakerij hoek Bakkummerstraat en Van der Mijleweg (1939)
De wagenmakerij hoek Bakkummerstraat en Van der Mijleweg (1939)

Het pand van Dirk de Winter staat (nog steeds) naast de Beatrixklok in de Bakkummerstraat en smid Jan Hoebe was zijn buurman. Het leggen van een ijzeren strip rondom een karwiel was het werk van de smid. Een kunstje wat nog niet zo lang geleden voor de schelpenkar van het strandvondstenmuseum is uitgevoerd.

Advertentie in het Weekblad voor Castricum (augustus 1921)
Advertentie in het Weekblad voor Castricum (augustus 1921)

Ook het maken van een houten wiel vereist veel vakmanschap. Het aantal spaken hangt af van het gewicht dat de wielen te verdragen krijgen. Met de komst van de auto en rubber banden verdween het vak. De gereedschappen horen nu bij ons materieel erfgoed.

Rekening uit l928
Rekening uit 1928
Ook de achterket van een boerenwagen wordt bij Oud-Castricum bewaard
Ook de achterkrat van een boerenwagen wordt bij Oud-Castricum bewaard

12 & 13 september – Open Monumentendagen in teken van ‘Kunst & Ambacht’

Op initiatief van de Werkgroep Oud-Castricum en de Tuin van Kapitein Rommel wordt er in het aanstaande Open Monumentenweekend op diverse locaties in Castricum aandacht besteed aan het thema ‘Kunst & Ambacht’.

Foto 1 Monumentenweekend 2015 De nettenboeters (Kopie)De opening van het evenement vindt op zaterdag 12 september om 14.00 uur plaats. Dan wordt het startsein gegeven vanaf de toren van de dorpskerk door trompetters van Emergo.
In de kerk kan het schilderen van iconen worden bewonderd en wordt de film van Oud-Castricum over de Dorpsstraat nogmaals vertoond.

Foto 2 Monumentenweekend 2015 De glazenier (Kopie)

 

Er zijn demonstraties van verschillende oude ambachten (o.a. weven, goudsmeden, potten bakken, letterzetten, schoenlappen, boekbinden, kalligraferen, beeldhouwen, netten boeten etc.) in De Duynkant, het atelier en de tuin van het Hof van Kijk-Uit, het Dierenduintje, de pluktuin van het Strandvondstenmuseum en de Tuin van Kapitein Rommel.

Foto 5 Monumentenweekend 2015 De pottenbakker (Kopie)Deze instellingen zijn alle op 12 en 13 september geopend van 14.00 tot 17.00 uur. Ook het onlangs geopende hotel Huize Koningsbosch aan de Heereweg in Bakkum doet mee, waar bezoekers kunnen worden rondgeleid en de mogelijkheid nog bestaat om de expositie over de geschiedenis van de vroegere jeugdherberg te bezichtigen.
Drankjes en hapjes zijn verkrijgbaar op diverse locaties en wat dacht u van verse paling eten die in de pluktuin achter het Strandvondstenmuseum wordt gerookt? Bij alle instanties die deelnemen aan het Open Monumentenweekend liggen folders met een overzicht van de activiteiten en een routekaartje.

Oud-Castricum stoort zich aan verpaupering begraafplaats Dijk en Duin

Dr. Jacobi was de grondlegger van de voormalige psychiatrische inrichting Duin en Bosch. Hij overleed in 1916 en ligt begraven op de gesloten begraafplaats van Duin en Bosch. Enkele jaren geleden is op initiatief van de Werkgroep Oud-Castricum zijn grafmonument gerestaureerd en overgedragen aan Parnassia Groep, eigenaar van de begraafplaats. Ondanks de status van rijksmonument is langzamerhand de toestand van de begraafplaats dramatisch verslechterd.

Wegens iepziekte zijn op de begraafplaats bomen gekapt, waaronder de zo beeldbepalende treuriep in de rotonde van het padenstelsel. Wat er van overgebleven is, is een gapend gat en veel onkruid. (foto Ernst Mooij)
Wegens iepziekte zijn op de begraafplaats bomen gekapt, waaronder de zo beeldbepalende treuriep in de rotonde van het padenstelsel. Wat er van overgebleven is, is een gapend gat en veel onkruid. (foto Ernst Mooij)

Ongeveer een jaar geleden zijn op de begraafplaats wegens iepziekte bomen gekapt, waaronder de zo beeldbepalende treuriep in de rotonde van het padenstelsel. Er is geen vervangende aanplant voor in de plaats gekomen. Het onkruid schiet er hoog op en op het grafmonument van dr. Jacobi is een grafsteen stuk gegooid, gelukkig zonder dat het grafmonument beschadigd is geraakt. Op de obelisk en op de grafplaat van zijn jong overleden zoon waren met een viltstift hakenkruizen en teksten aangebracht. De brokstukken zijn weggehaald en door een werknemer van Parnassia zijn de viltstiftteksten verwijderd. In de ‘Structuurvisie, inrichtingsontwerp en beeldkwaliteitsplan Duin en Bosch’, opgesteld in opdracht van de gemeente Castricum en Parnassia, staat over de begraafplaats de volgende tekst: “De begraafplaats is een bijzonderheid in het Duingebied, alleen al omdat het de status heeft van monument. Het herstel van deze begraafplaats zal in nauw overleg met de RACM (nu Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed red.) ter hand worden genomen.” Verder wordt voorgesteld om de graven te herstellen, in het bijzonder het graf van de grondlegger van het terrein. Van al die mooie woorden is tot nu toe niets terecht gekomen. Door het nalaten van herplant is de bomenstructuur verschraald en door gebrek aan groenonderhoud is de padenstructuur aan het vervagen om uiteindelijk helemaal te verdwijnen. Omdat het grafmonument van dr. Jacobi voor Castricum van cultuurhistorische waarde is, heeft Oud-Castricum enkele jaren geleden de zorg voor de restauratie op zich genomen. Daarbij moest worden voldaan aan strenge eisen van de Rijksdienst. Bij de overdracht van het gerestaureerde grafmonument is de wens uitgesproken dat Parnassia zich een goed rentmeester over dit cultureel erfgoed zal tonen. Tot nu toe is daar weinig van gebleken. De Stichting tot behoud van natuurlijke en cultuurhistorische waarden heeft in 2014 haar bezorgdheid over de bomenkap aan de Rijksdienst en Parnassia kenbaar gemaakt. De Rijksdienst heeft in een brief laten weten dat zij en de gemeente Castricum van mening zijn dat er geen historisch groen is gekapt. Daarmee is duidelijk geworden dat van hun zijde geen inspanning te verwachten valt. In 2016 is het honderd jaar geleden dat Jacobi is overleden. In dat jaar zal een tentoonstelling aan hem worden gewijd. Het wordt de hoogste tijd dat Parnassia en de gemeente hun verantwoordelijkheid nemen en zich het lot van de begraafplaats aantrekken. De ontwikkeling van de nieuwbouwprojecten op het landgoed Duin en Bosch verloopt voorspoedig. Verwacht mag worden dat daarmee middelen worden gegenereerd, onder andere voor de instandhouding van rijksmonumenten voor zover die in bezit van Parnassia blijven. Op zaterdag 12 september is het Open Monumentendag. Die dag zullen er rondleidingen gegeven worden en kan ook de begraafplaats worden bezocht.

Uitzichtpunt Papenberg

Het uitzicht vanaf de Papenberg rond 1970. Het opkomend groen zal later het uitzicht belemmeren
Het uitzicht vanaf de Papenberg rond 1970. Het opkomend groen zal later het uitzicht belemmeren

Al enkele jaren bepleiten de Werkgroep Oud-Castricum en de Stichting tot behoud van natuurlijke en cultuurhistorische waarden in de Alkmaardermeeromgeving bij de duinbeheerder PWN om het uitzicht vanaf de Papenberg te herstellen. Vroeger bood de Papenberg uitzicht over Castricum en wijde omgeving. Herkenbare punten waren de Grote Kerk van Alkmaar en de zeilboten op het Uitgeestermeer. Het uitzicht naar het westen is nog steeds vrij, maar de oostelijke duinhelling is in de loop van de tijd begroeid geraakt met bomen, waarvan de boomtoppen al vele jaren het prachtige uitzicht op het dorp belemmeren. Verbetering van het uitzichtpunt past in het zoneringbeleid van het PWN dat er op is gericht om met voorzieningen in de binnenduinrand de recreatiedruk in het achterliggende duingebied te verminderen. In mei 2013 is het voorstel voor de bouw van een kleine uitzichttoren door het PWN-managementteam formeel goedgekeurd. Door bezwaarhebbende partijen is het plan van uitvoering vertraagd en ook de financiering is nog niet rond. Op uitnodiging van de provincie heeft op 8 juli 2015 met acht partijen overleg plaatsgevonden. De uitzichttoren was niet zo’n punt van discussie, maar wel de verbinding die een aantal jaren geleden is aangebracht tussen het bestaande uitzichtplateau en de zandhelling. De Vogelwerkgroep is tegen het openhouden van deze verbinding. Zij menen dat deze toegang zal leiden tot toename van de recreatiedruk, er een hangplek voor jongeren kan ontstaan en de kans op vandalisme daardoor wordt vergroot. Zij zijn niet tegen een uitzichttoren als deze alleen vanaf de westzijde via het bestaande trappad vanuit het duingebied bereikbaar is. Ook de Stichting Duinbehoud heeft haar bedenkingen. Het magere resultaat van de bijeenkomst is het besluit dat er eerst een milieueffectrapportage moet komen.

Uitzicht PapenbergDe oostelijke duinhelling van de Papenberg is in de loop van de tijd begroeid geraakt met bomen, waarvan de boomtoppen al vele jaren het prachtige uitzicht op het dorp en wijde omgeving belemmeren.

Landgoed in ontwikkeling

Na een periode van sloop en houtkap valt niet te ontkennen dat er hard gewerkt wordt aan een nieuwe toekomst voor het terrein van het voormalige Provinciaal Ziekenhuis Duin en Bosch.

Het gebouw voor de ouderenzorg in aanbouw.
Het gebouw voor de ouderenzorg in aanbouw.

Met de bouw van huisvesting voor psychiatrische ouderen nadert op het westelijke zorgdeel van landgoed Duin en Bosch de voltooiing van de geplande zorggebouwen. Het in het centrale terreingedeelte gelegen administratiegebouw is aan de buitenzijde in de oorspronkelijke staat teruggebracht en biedt huisvesting aan verschillende zelfstandige ondernemers. In het met het administratiegebouw verbonden voormalige keukencomplex is alweer enige tijd een bekend (lunch)restaurant gevestigd. In voormalige wasserij is een andere sfeer gebracht door het vestigen van een fietsenmakerij, een tweedehands kledingwinkel en een tuincentrum. Voor het gebouw is een tuincomplex tot stand gebracht met verhoogde kweekbakken zodat ook personen met een lichamelijke beperking er kunnen tuinieren.

Het woonwijkje Koningsduin krijgt vorm.
Het woonwijkje Koningsduin krijgt vorm.

Op het oostelijke terreingedeelte wordt hard gewerkt aan de woonbebouwing. Langs de Zeeweg nadert het bouwplan Koningsduin haar voltooiing. De bouw vertoont veel variatie en opvallend zijn de vele stijlkenmerken die ontleend zijn uit de tijd toen op het terrein het ziekenhuiscomplex werd gebouwd. Ook is een begin gemaakt met de bouw van het wijkje Duinmeijershof. Verschillende rijksmonumenten ondergaan een renovatie om te kunnen voldoen aan de nieuwe bestemmingen.
Over het gehele terrein is de wegenstructuur deels aangepast en zijn delen van een nieuw wandelpadennetwerk aangelegd. Landgoed Duin en Bosch wordt een lusthof om te herstellen, te wonen, te werken en te recreëren. Het is nu al de moeite waard om eens te gaan kijken.

Klik hier om het geheel uit de lucht te bekijken. (Met dank aan Fred Kroone).

Werkgroepleden krijgen rondleiding in Huize Koningsbosch

Saskia Geraerds (midden) geeft uitleg over de plannen met Koningsbosch
Saskia Geraeds (midden) geeft uitleg over de plannen met Koningsbosch

Op 30 maart werden de leden van Oud-Castricum in de gelegenheid gesteld om een kijkje te nemen in de voormalige jeugdherberg ‘Koningsbosch’ aan de Heereweg in Bakkum, die sinds december wordt verbouwd tot hotel. De nieuwe eigenaren Saskia Geraeds en haar partner Rob Redmeijer vertelden met veel enthousiasme over alle plannen die zij met het nostalgische gebouw uit 1932 voor ogen hebben en lieten de metamorfose van de kamers en zalen tot nu toe zien. Met inachtneming van de nodige monumentale elementen lijkt het echtpaar er volledig in te slagen om de nieuwe bestemming aan de eisen van deze tijd te laten voldoen. Overal wordt in het interieur veel zorg besteed aan de toepassing van sfeervolle materialen en kleuren.
Alhoewel er nog heel veel werk verzet moet worden, hopen Saskia en Rob hun deuren half mei voor het publiek te openen.
Als dank voor de rondleiding ontvingen de eigenaren uit handen van voorzitter Peter van Eerden een exemplaar van het 35e Jaarboek van de werkgroep, waarin de geschiedenis van het pand uitvoerig is beschreven door Ernst Mooij. Tevens werd aangeboden om voor de opening een kleine expositie in de vorm van een aantal posters te verzorgen. Aan de hand van een voorbeeld daarvan, blikte Ernst Mooij nog even terug op zijn Castricumse jeugdherbergverleden.

Hans Boot