Eén van de vondsten van de taakgroep Archiefonderzoek

Huis te Castricum / Kronenburg / Cronenburg / Kroonenburch.
Klik hier voor meer informatie

De groep Archiefonderzoek ontdekt vaak leuke artikeltjes in allerlei bronnen. Sommige daarvan zijn historisch goed onderbouwd; andere iets minder. In onderstaand artikel, geschreven door Jacobus Craandijk, zijn sommige ‘feiten’ inmiddels achterhaald. Maar met die kennis in het achterhoofd blijft het, vinden wij, een lezenswaardig verhaal. Geniet ervan en neem het niet te letterlijk!

Wandelen met Jacobus Craandijk

Tussen 1874 en 1888 maakte Jacobus Craandijk meer dan 70 wandeltochten door Nederland. De verslagen van deze tochten verschenen in de achtdelige reeks Wandelingen door Nederland met pen en potlood. Het verhaal waarin hij Castricum en Bakkum noemt staan in de beschrijving:

De Amsterdamsche waterwegen naar zee

Bladzijde 7 en 8……. :
”Bij Uitgeest buigt zich de spoorbaan weêr naar de duinen, om, na een vrij scherpen hoek te hebben gemaakt, langs den voet der hooge zandheuvels voort te loopen. Daar ligt het overoude Castricum, dat reeds in de 10de eeuw bekend was en veel vroeger welligt een Romeinsch Castrum of kasteel is geweest, later een aanzienlijke heerlijkheid, van wier slot in de vorige eeuw nog wat muurwerk en een brok van een zwaren, vierkanten toren stond. Naar de overlevering verhaalt, had Sivaert (Sifried), graaf Aernout’s zoon, hier de schoone Tetburge ontmoet. Lang woonde er een edel en krijgshaftig geslacht, dat den naam van Castricum voerde en zich niet onbetuigd liet in de gedurige oorlogen met de West-friezen. Een bastaardzoon van graaf Willem III, Willem van Cronenburg, bezat later het huis en viel bij Staveren, in den bloedigen slag van 1345. Zijn geslacht hield het sedert als achterleen van het edele huis van de Lecke. De Amsterdamsche burgemeester Geelvink was in de vorige eeuw Heer van Castricum en Cronenburg. In 1091 woedde een felle strijd tusschen die van Castricum en den abt van Egmond. In 1358 werd de Hoeksgezinde baljuw van Kennemerland, Heer Reinout van Brederode, hier door den afgezetten Kabeljaauwschen baljuw, Jan van Bloemenstein, overvallen en redde zich op den sterken toren der kerk, tot de dorpers uit den omtrek kwamen opdagen tot ontzet. In 1573 hebben de Spanjaards dorp en slot geplunderd en verwoest. In 1799 werd hier een hevige veldslag tegen de verbonden Engelschen en Russen geleverd, waarin het dorp tweemaal verloren en hernomen werd. Zoo ontbreken ook aan Castricum de geschiedkundige herinneringen niet.

Wat verder ligt Limmen, waarvan wij, van ‘t station af, niet veel meer dan den toren zien, – lange jaren een deel der heerlijkheid Egmond, even als Castricum een plaats, die reeds in de 10de eeuw wordt vermeld, even als Castricum in 1573 in kolen gelegd, en waar in 1799 het slottafereel van den Engelsch-Russischen veldtogt werd gespeeld, toen na den slag bij Castricum, op een aanbeeld van de smidse, de overeenkomst werd geteekend, waarbij de vreemde troepen zich tot terugkeer naar hun schepen verbonden en de hoop van den verdreven stadhouder in rook vervloog.

Tusschen die beide dorpen in, aan den voet der duinen, liggen de roode daken van het oude Bakkum, een nederig, schilderachtig gehucht, thans onder Castricum, oudtijds onder Egmond behoorend, in 1629 als afzonderlijke heerlijkheid door de Staten van Holland en West-Friesland aan Cornelis van der Mijle verkocht. De ‘Heinmannekens’, die vroeger de bosschen in den omtrek bewoond moeten hebben, – goedige kaboutermannetjes 1) die niemand leed deden, – zullen wel door het gillen van de stoomfluit zijn verdreven, zoo zij niet reeds verjaagd zijn door de ontginning van uitgestrekte woeste gronden, door koning Willem I in 1829 begonnen. Voor de wandelaars hadden zij niet behoeven te vlugten! Die zijn hier niet in grooten getale te vinden en waren er nooit overvloedig, al leverde de zandweg tusschen Castricum en Egmond-binnen met zijn weelderig houtgewas overvloed van natuurschoon. Een noodlottig bezoek ontvingen die van Bakkum in 1573, toen Spaansche ruiters ook hier den rooden haan lieten kraaijen, en een bange dag was ‘t voor de nederige buurt, toen zij den 6den Oct. 1799 het tooneel eener geweldige worsteling tusschen Fransche en Russische troepen was.”

1) Aan het bestaan van kabouters, twijfelen wij bij Oud-Castricum niet.

Uit: Jacobus Craandijk, Wandelingen door Nederland met pen en potlood. Deel 4. H.D. Tjeenk Willink, Haarlem 1879

Jacobus Craandijk

Gemopper over de Rustende Jager in de vorige eeuw

Op de ansichtkaart De Rustende Jager in 1907 (met doorrijstal)

Menigeen betreurt dat het markante gebouw van de Rustende Jager in 1976 verdwenen is. In de vorige eeuw waren er echter mensen die dat nieuwe gebouw uit 1911 met zijn voorgevel naar de zijkant maar niks vonden, zij prefereerden het vorige gebouw.

In het verhaal Insula Dei van Nescio (1882-1961) mijmeren twee heertjes over wat er allemaal veranderd is sinds het gezegende jaar 1904: “Je denkt, ze breken je wereld af. Eerst merk je ’t nauwelijks en je weet niet wat er gebeurt. Wat je moeizaam hebt veroverd verdwijnt of verandert onherkenbaar. Ze vragen nix, ze doen maar. Wegen en waters, bruggen, huizen, dorpen en steden. Menschen ook. Na twintig jaar kwam ik in Castricum en kon “De rustende jager” eerst niet meer vinden, zoo raar stonti er tusschen.” (Uit: Nescio, Boven het dal, Amsterdam 1961, p.80).

Eric Bor maakte ons attent op de vermelding van Castricum in het verhaal van Nescio. Nescio is het pseudoniem van de Nederlandse schrijver Jan Hendrik Frederik Grönloh. Het citaat over Castricum komt uit zijn verhalenbundel ‘Boven het dal’. De titel van het verhaal ‘Insula Dei’ betekent letterlijk ‘Gods Eiland’.

Op de foto De Rustende Jager met de voorkant naar de zijkant in 1917

Dagboek kapelaans in herdruk

Omslag Oorlogsdagboek van de kapelaans te Castricum

Het “Oorlogsdagboek van de kapelaans te Castricum” is een groot succes. Binnen een week was de volledige oplage uitverkocht. Op dit moment is het dagboek in herdruk. Het is over ongeveer vier weken weer leverbaar. Als u het al had besteld en betaald hoeft u niets te doen. Als u het boek wilt bestellen kunt u HIER uw gegevens achterlaten.

De prijs van het dagboek voor donateurs binnen de gemeente bedraagt 10 euro (buiten de gemeente 15 euro) en voor niet-donateurs 15 euro (buiten de gemeente 20 euro), inclusief bezorgkosten.

Het boek is voor niet-donateurs verkrijgbaar bij Boekhandel Laan voor 15 euro en bij de Duynkant op maandagavond (na 15 juni, alleen cash en gepast).

Lees hier meer over het “Oorlogsdagboek van de kapelaans te Castricum”.

Het oorlogsdagboek van de kapelaans te Castricum

Hoe het begon

In de loop van februari 1942 moeten de drie kapelaans van de St. Pancratiusparochie in Castricum besloten hebben om samen een dagboek bij te gaan houden. Ze doen het voor henzelf, maar ook voor anderen, dat die later kunnen lezen wat zij in die benarde tijd gedacht en gevoeld hebben. Het zijn stuk voor stuk jonge priesters met een twaalfjarige priesteropleiding achter de rug. De één is pas 28 en net priester gewijd als hij in 1939 in Castricum benoemd wordt. Dit is zijn eerste parochie. De tweede is twee jaar ouder en heeft twee jaar in een andere plaats gewerkt. De oudste is 32, gepromoveerd en specialist in de vakbondsproblematiek. Ze vertellen pastoor Goes niets over het dagboek.

Op 6 maart 1942 beginnen ze hun dagboek met goede hoop: we hebben de indruk dat de oorlog, althans in Europa, zijn einde nadert. Hoe komen ze erbij? Wat hebben zij gezien wat ons ontgaat. Er is niets positiefs te melden. Het wordt alleen maar erger. De oorlog zal nog meer dan drie jaar duren. Het moeilijkste moet nog komen. Maar voor hen is er in februari 1942 iets beslissend veranderd. In de verzuilde wereld van Nederland met zijn absolute scheiding van katholiek en protestant in alle geledingen, verenigingen en het dagelijks leven heeft een afvaardiging van alle christelijke kerken, katholieke en protestante, bij het Duitse bestuur geprotesteerd tegen de “schending van gerechtigheid, barmhartigheid en vrijheid van geloof”. De goede verstaander, en daar hoorden de Duitsers bij, begreep dat hier geprotesteerd werd tegen de jodenvervolging. Dat moet voor de drie kapelaans betekend hebben: tegen een verenigd christelijk Nederland zijn de Duitsers niet opgewassen. Dit moet het einde van de oorlog nabij brengen.

Uitgave van het dagboek door Oud-Castricum

Het originele dagboek dat de kapelaans vanaf 6 maart 1942 tot en met de capitulatie van Japan in augustus 1945 hebben bijgehouden is nu volledig getranscribeerd en van commentaar voorzien door Peter Levi, Marja Lute-Stet en Arnold van Gemert en, met veel extra fotomateriaal verluchtigd, uitgegeven door de Werkgroep Oud-Castricum.

Het boek beslaat ruim 240 pagina’s en het was de bedoeling om het als onderdeel van Castricum 75 jaar Bevrijding uit te geven. Burgemeester Mans heeft een mooi voorwoord geschreven.

De drie pijlers van het dagboek

De kapelaans Holthuizen, Verheul en Van der Zalm geven in hun dagboek hun beeld van de oorlog op drie fronten.

  1. de oorlog in Castricum met steeds terugkerende evacuaties en gedwongen verhuizingen van meer dan de helft van de bevolking naar elders; afbraak van woningen, straten, een hele buurt; allerlei pogingen om arbeidskrachten voor de Duitse industrie te vinden; inleveren van radio’s, vorderen van fietsen, en het meest wezenlijke de vrijheid, in ruil waarvoor ze angst en onzekerheid en een steeds groter isolement kregen; het zoeken naar een vorm van samenwerking met de NSB-burgemeester en andere instanties; contacten met dorpsgenoten die gedeporteerd zijn, met jonge Castricummers in Duitsland; de eerste slachtoffers van de oorlog; sabotage en verzet, repressailles, executies van verzetsmensen; verontwaardiging om de traagheid waarmee de bevrijding van Noord-Holland verloopt. Tegen het eind van de oorlog neemt de vrees voor het communisme toe, iets waar de Duitsers van profiteren door hun oorlog te propageren als de strijd tegen het communisme. In het leven op de pastorie zelf nemen de honger, de kou en het gebrek aan verlichting een kleine plaats in. Rookwaar missen ze meer: in de tuin wordt door de pastoor tabak verbouwd. Voor de bevrijding hebben ze nog wel vooroorlogse sigaretten bewaard.

  2. de oorlog in de rest van Nederland, Europa en de rest van de wereld. In Nederland ligt de nadruk op razzia’s en tewerkstelling in Duitsland; verzet en sabotage, repressailles; en steeds meer de honger en kou in de grote steden en de voedseltochten naar het platteland. Zelfs de latere katholieke voorman Mr Romme komt op een dag bij de pastorie langs. Ze vragen zich af of de massale bombardementen op Duitse steden en burgerdoelen wel moreel verantwoord zijn. Ze regelen dat stadskinderen uit Amsterdam en Den Haag, waar twee van de kapelaans vandaan komen, ondergebracht worden bij parochianen in Castricum. Het internationale nieuws en de ontwikkelingen op alle fronten houden ze van dag tot dag bij met dank aan de BBC, die ze via een verborgen radio hebben kunnen volgen.

  3. de oorlog en de (slachtoffers in) de katholieke kerk. In tegenstlling tot wat de kapelaans verwachtten, neemt de vijandigheid t.o.v. de katholieke kerk toe; geestelijken worden niet langer ontzien. Oproepen om te verschijnen in de Euterpestraat, arrestaties en hardvochtige interneringen van geestelijken in beruchte kampen in Nederland en elders, ferme bisschoppelijke brieven, dreigende overplaatsingen naar een andere parochie; maar ook vakanties, verjaardagen en priesterjubilea, dit en ander katholiek nieuws uit de buurt, uit de rest van Nederland en uit Rome komt via mondelinge en schriftelijke bronnen bij hen binnen en krijgt zijn plaats in het dagboek.

Na de oorlog heeft de goede hoop van het begin plaats gemaakt voor onzekerheid. Zij en hun opvolgers hebben hun handen vol aan een nieuwe last, de vele honderden NSB’ers en andere gedetineerden die in Duin en Bosch zijn opgesloten. Waar de omstandigheden niet goed zijn. En ze zijn ongerust en bang: een nieuwe oorlog dreigt, nu met de Sovjet-Unie.

Verkrijgbaarheid

De kosten voor het dagboek bedragen € 10,- voor donateurs die in de gemeente Castricum wonen. Wij bezorgen het boek persoonlijk bij hen thuis. Donateurs die buiten onze gemeente wonen betalen € 15,- (incl. € 5,- porto- en verpakkingskosten).

Donateurs die het boek willen bestellen verzoeken wij om het bedrag zo snel mogelijk over te maken op rekeningnummer NL54 INGB 0001 8513 60 ten name van Stichting Werkgroep Oud-Castricum onder vermelding van hun donateursnummer. 

Bent u (nog) geen donateur van Oud-Castricum, dan kunt u terecht bij Boekhandel Laan in de Burgemeester Mooijstraat in Castricum. Daar kunt u het boek kopen voor € 15,-. Als u zich vóór 31 mei aanmeldt als donateur kunt u het boek rechtstreeks bestellen bij Oud-Castricum voor de speciale prijs van 10 euro (incl. verzendkosten binnen Castricum).

De omslag van het boek, uitgegeven door Oud-Castricum

Ons paascadeau: een boeiend verhaal

Ons paascadeau ……

Paascadeau

Dit bijzondere paasfeest willen wij, Oud-Castricummers, u graag verblijden met dit prachtige artikel, door Anja Zonneveld geschreven op meeslepende wijze. Zij neemt u als lezer aan de hand mee in de tijd van toen. Moge dit artikel de eerste zijn van een reeks artikelen van haar hand!

Waar het artikel over gaat? Dat leest u in de alinea’s hieronder. Als u de smaakt te pakken heeft, kunt u hier doorklikken naar het volledige artikel. U kunt uiteraard ook direct het hele artikel downloaden en lezen.

Ananassen op Kronenburg?

Ruim 10 jaar voor de Slag bij Castricum zette mr. Joan Geelvinck, heer van Castricum en Bakkum, een groot deel van zijn bezittingen te koop. De belangstelling viel enorm tegen. Zijn huis op de hofstede Kronenburg werd zelfs voor de afbraak aangeboden.

Wat kreeg de bezoeker van Kronenburg dan te zien als hij in het jaar 1787 het terrein betrad? Anja Zonneveld, de auteur van het artikel, komt na intensief historisch onderzoek tot verrassende bevindingen.

In het artikel wordt eerst de geschiedenis van Kronenburg tot de 18e-eeuw samengevat. Daarna wordt geschetst hoe de bewoning van Kronenburg in de eerste helft van de 18e-eeuw eruitgezien zal hebben. Ook enkele opeenvolgende Geelvink-eigenaren krijgen de aandacht, ten behoeve van de overzichtelijkheid zijn zij aan het einde van het artikel op een rijtje gezet. Het leven van de zeer rijke Joan Geelvinck, degene die Kronenburg heeft willen verkopen, wordt uitgebreid besproken. Hoe ging hij om met Castricum?  Wát heeft Joan Geelvinck voor afbraak te koop aangeboden, in dat jaar 1787? Dan komen we de ananassen uit de titel tegen, met vraagteken en al.

Bericht van het bestuur van Oud-Castricum en van besturen van historische verenigingen in de regio

Het coronavirus grijpt om zich heen. De overheid heeft duidelijk gemaakt dat veel evenementen niet meer door kunnen gaan.
Analoog aan dit besluit heeft het bestuur van Oud-Castricum besloten dat alle door Oud-Castricum georganiseerde activiteiten tot 1 juni worden geannuleerd.

De wereld wordt geteisterd door het coronavirus. In Nederland heeft de overheid besloten tot het afgelasten van alle publieke evenementen tot 1 juni 2020. Dit geldt ook voor de activiteiten van de historische verenigingen CALU in het kader van de viering van de 75 jarige bevrijding van wereldoorlog II. De historische verenigingen CALU staan helemaal achter dit besluit. Gepland waren een fietstocht waarvan de route door onze 4 dorpen loopt, tezamen met een fietstocht per plaats; een viertal tentoonstellingen rond Wereldoorlog II met de vertoning van een film met regionale gebeurtenissen uit deze periode; de uitreiking van een speciale uitgave van het boek Dagboek van de kapelaans; maar vooral ook de onthulling van een oorlogsmonument ter nagedachtenis van de gesneuvelde vliegers van het Engelse gevechtsvliegtuig bij neergeschoten bij Limmen op 8 september 1944.

Bericht van Besturen van de historische verenigingen CALU (Oud-Castricum, Oud-Akersloot, Oud-Limmen en Oud-Uitgeest)

De gezamenlijke besturen van de historische verenigingen CALU hebben over deze ontstane situatie overleg gevoerd. Met name de onthulling van het monument in Limmen heeft ons doen besluiten al onze activiteiten te verplaatsen naar een later tijdstip, mede afhankelijk van de uitkomst van de landelijke discussie rond een nieuwe datum van de 4 en 5 mei viering.
Wij komen later nog terug met nadere informatie en hopen oprecht dat het coronavirus tegen die tijd geen stoorzender meer zal zijn

Gevolgen van bovenstaande besluiten

Bovenstaande besluiten betekenen dat onderstaande activiteiten tot nader datum afgesteld, resp. uitgesteld worden:

  • open dagen,
  • opening nieuwe tentoonstellingen,
  • film ‘Hoe het hier reilt en zeilt’,
  • uitreiking Dagboek Kapelaans,
  • voorjaarsvergadering,
  • werkavonden op maandag en woensdag,
  • fietstocht en andere activiteiten in het kader van 75 jaar bevrijding

Ook De Duynkant is dicht.