De familie Drukker en de tragiek van joods Alkmaar

Persbericht van het Regionaal Archief Alkmaar

ALKMAAR – Het Regionaal Archief verzorgt een live online presentatie over het lot van de joodse familie Drukker en hun joodse stadsgenoten, vanaf de jaren dertig tot en met de Tweede Wereldoorlog. De presentatie is op donderdagavond 29 april gratis te volgen. De spreker, historicus en archivaris Jan van Baar, baseert zijn lezing op zijn recentelijk verschenen boek ‘De familie Drukker en de tragiek van joods Alkmaar’.

Cover van het boek ‘De familie Drukker en de tragiek van joods Alkmaar’

Bram Drukker woonde met zijn vrouw Juliette en dochter Marjan in Alkmaar toen de oorlog uitbrak. Het gezin overleefde die oorlog niet – Marjan werd maar 15 jaar. Het verhaal van de familie is op papier gezet door Jan van Baar. Met behulp van de herinneringen van Bram, geschreven in drie schriftjes, verschillende brieven die het gezin vanuit Westerbork schreef en talloze andere bronnen, zorgt Van Baar ervoor dat het lot van de familie niet wordt vergeten.

De lezing van 29 april is gebaseerd op Van Baars boek en is rijkelijk geïllustreerd. Hij neemt de online aanwezigen mee in het leven van het gezin: hun tijd in de joodse gemeenschap van Alkmaar in de jaren dertig, de gevolgen van de bezetting, de gedwongen verhuizing naar Amsterdam en de onderduik, de tijd in Westerbork en uiteindelijk hun dood in een Duits vernietigingskamp.

De presentatie is gratis en vindt online plaats op donderdagavond 29 april, van 19.30 tot circa 21.00. Aanmelden kan via http://bit.ly/famdrukker en is verplicht. Dit kan tot uiterlijk 27 april. Een dag voor de lezing ontvangen deelnemers een deelnamelink.

Vrienden van het Regionaal Archief hebben het boek over de familie Drukker gratis ontvangen. Ook mensen die zich aanmelden als nieuwe vriend kunnen het boek nog gratis ontvangen, zo lang de voorraad strekt. Deze actie loopt t/m 1 juni. Meer informatie over Vrienden van het Archief vind je hier.

De eerste lagere school van Castricum

Door: Eric Bor

Het voormalige raadhuis aan de Dorpsstraat

Wanneer het onderwijs in Castricum precies is gestart weten we niet, maar in 1584 was er in elke geval een schoolmeester. Het schoolgebouw bevatte in die tijd tevens het huis van de meester en een ruimte waar rechtgesproken werd. In de achttiende en negentiende eeuw werd er een deel van de dorpskerk afgeschot om een schoollokaal te creëren, als de school voor andere zaken werd benut of als er een grotere ruimte nodig was.

Tot 1850 fluctueerde het aantal leerlingen sterk. Vooral als er een hervormde schoolmeester was, vonden de katholieke ouders, die in het dorp ruim in de meerderheid waren, het niet nodig hun kinderen naar school te sturen en vaak kregen zij de pastoor daarbij aan hun zijde. In 1850 kwam er een katholieke hulponderwijzer: meester Ludewig. Het leerlingenaantal steeg daardoor zodanig, dat er een nieuwe school nodig was.

Op 11 januari 1854 werd een nieuwe door timmerman Handgraaf gebouwde school met één lokaal geopend. De honderdvijftig leerlingen die er op dat moment waren, moesten er allemaal in. Pas in 1866 zou er een scheidingsschot komen. De hervormde meester Schut, die vanaf 1825 voor de klas had gestaan, werd in 1859 vervangen door de katholieke meester Ludewig. Het leerlingenaantal bleef stijgen, maar het was best moeilijk extra onderwijzers te krijgen, doordat de financiële positie van de gemeente dat niet toeliet. Iemand die wél bleef, was meester Dekker, die in 1875 aantrad. Hij zou 42 jaar aan de school verbonden blijven. In 1884 werden er drie lokalen en een onderwijzerswoning aangebouwd. Tijdens de verbouwing werd opnieuw gebruik gemaakt van de kerk.

In 1894 ging meester Ludewig met pensioen. Hij werd opgevolgd door C.J.  Bussen. Toen in 1900 de Leerplichtwet was ingevoerd, nam het leerlingenaantal verder toe, omdat ouders hun kinderen nu niet meer thuis konden houden om op het land te werken. In 1905 kwam een tweede openbare lagere school aan de Van Oldenbarneveldweg in Bakkum gereed en in 1919 kwam bij de Pancratiuskerk de eerste  katholieke meisjesschool en een jaar later ook een jongensschool. Meester Bussen ging in 1926 met pensioen en zijn opvolger Zinkweg kon in 1933 de nieuwe school aan de Bakkummerstraat in gebruik nemen. De school in de Dorpsstraat werd in 1934 gesloopt.

Bronnen

Tekst:
  • E. Baars. Onderwijs 1850 – 1940 in Castricum. Jaarboek Oud-Castricum 11 (1988) p. 17-28
  • W.A.M. Steeman. Onderwijs 1800 tot 1860: de dorpsschool van Castricum, Jaarboek Oud-Castricum 11 (1988) p. 8-16

  • Foto’s:
  • Beeldbank Oud-Castricum

  • N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Kadastrale kaart uit 1832 digitaal beschikbaar

    Peter Levi digitaal op zoek naar Castricums verleden. Foto Hans Boot

    Artikel van Hans Boot, verschenen in de Castricummer van 14 april 2021

    Castricum –  Om belastingtechnische redenen eiste Napoleon dat de perceelgroottes in Nederland volledig werden vastgelegd, zodat bekend was wie de eigenaren waren en waar het land voor werd gebruikt. Nu is een groot deel van de kadastrale kaarten van Noord-Holland gedigitaliseerd. Castricummer Peter Levi leverde daar een belangrijke bijdrage aan.

    Al geruime tijd wordt er op initiatief van de Friese academie gewerkt aan het digitaliseren van de allereerste kadastrale kaarten uit 1832. Dit project is bekend onder de naam HisGis (historisch geografisch informatie systeem). Peter Levi, archiefbeheerder van Oud-Castricum, kreeg daar ook mee te maken: ,,Ik werd een jaar of vier geleden door een ex-collega uit Amsterdam benaderd met de vraag of ik zin had om de kadastrale kaart van Castricum en Bakkum te vectoriseren, oftewel over te tekenen voor digitalisering. Een groot deel van Nederland was al gereed, maar voor Noord-Holland waren alleen Amsterdam en Hoorn gedaan en dat stoorde me al langer. Het probleem was dat het geld ontbrak om genoeg personeel voor deze klus in te huren.”

    Voor Peter was het geen probleem om zich hiervoor belangeloos in te zetten: ,,Het is zuiver vrijwilligerswerk en ik heb dit opgepakt omdat het mij in eerste instantie ging om de plaatselijke geschiedenis. Met andere woorden: hoe zag ons dorp er in 1832 uit?”

    Mient

    Inmiddels is men volgens Peter met het digitaliseren een stuk gevorderd: ,,Van de 54 plaatsen die nu van Noord-Holland beschikbaar zijn, heb ik er 36 ingetekend en die kan je dus allemaal op je scherm bekijken. Ik vind het nog steeds leuk om te zien hoe de plaatsen er vroeger uitzagen en ga er nog wel even mee door. Op dit moment ben ik bezig met de Zaanstreek, waar ik zelf ben opgegroeid.”

    Op de vraag waar deze digitalisering nu goed voor is, luidt het antwoord: ,,De bedoeling van deze hele operatie is dat door het toevoegen van recentere kaarten de ontwikkeling van een plaats in stappen is te volgen. Daarbij geldt dat er ook uit wetenschappelijk oogpunt in het algemeen veel gebruik van wordt gemaakt. Ik vind het bijvoorbeeld interessant om te ontdekken dat de Mient in die tijd een heel ander tracé had.” .

    Noot redactie Oud-Castricum:
    Klik voor meer informatie en de links naar de kadastrale kaarten hier door naar het artikel op onze website: ‘Zo zag Castricum er in 1832 uit’.

    De Van Tienhoven Hoeve

    Door: Eric Bor

    Het voormalige raadhuis aan de Dorpsstraat

    Als je vanaf de Zeeweg de Heereweg op gaat in de richting van Egmond, is de eerste boerderij rechts het gemeentelijk monument de Van Tienhoven Hoeve. De boerderij is in 1903 gebouwd als vervanging van de boerderij Het Zeeduin die op het terrein stond van de huidige villa Fochteloo. Prinses Marie von Wied-van Oranje had het duingebied dat zij ten zuiden van de Zeeweg bezat, verkocht aan de provincie die er het provinciaal ziekenhuis Duin en Bosch liet bouwen. Langs de Van Oldenbarneveldweg kwamen dokterswoningen, waaronder Fochteloo.

    Haar opa Koning Willem I had dat duingebied in 1829 tegelijk met het Bakkumse duingebied ten noorden van de Zeeweg aangekocht, om samen met jonkheer Daniel Theodore Gevers van Endegeest een duinontginningsproject op te starten. De bedoeling was dat er economisch rendabele landbouw in het duingebied zou komen, maar dat is nooit gelukt. Na de dood van Willem I ging het gebied naar zijn zoon prins Frederik, die het naliet aan zijn dochter prinses Marie.

    Zeeweg 23, gebouwd voor Hannes Jacobs

    Commissaris van de Koningin mr. Gijsbert Van Tienhoven zorgde ervoor dat de bewoners die boerderij Het Zeeduin moesten verlaten, Jacob Kuijs en zijn gezin, schadeloos werden gesteld door de bouw van een nieuwe boerderij aan de Heereweg. Deze boerderij werd vernoemd naar de commissaris van de Koningin: ‘Van Tienhoven Hoeve’. Achter Het Zeeduin stond een boerderijtje dat later museum werd en vervolgens theehuis. De bewoner daarvan, Hannes Jacobs, moest ook zijn huis uit. Voor hem werd het vrijstaande huis Zeeweg 23 gebouwd. Na Jacob Kuijs kwam veehouder Piet Beentjes die gehuwd was met Anna Bruin in de Van Tienhoven Hoeve. Het echtpaar kreeg maar liefst 14 kinderen: 7 jongens en 7 meisjes. Vanaf 1945 werd de boerderij bewoond door hun zoon Klaas Beentjes. In 1968 nam Simon Mooij het bedrijf over. Deze werd in 1998 opgevolgd door zijn zoon Michel, die – in overeenstemming met het beleid van het PWN – biologisch is gaan boeren.

    Bronnen

    Tekst:
  • Werkgroep Oud-Castricum,

  • Foto’s:
  • Beeldbank Oud-Castricum

  • Noot van de redactie. Lees meer over de Van Tienhoven hoeve in Jaarboek 33 (2010), p. 52-60. Stolpboerderijen in Castricum en Bakkum (deel 7 – slot).

    N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Vroegere bewoning gebied Castricum

    door Eric Bor

    Waterput bestaande uit stapel bodemloze potten gevonden nabij de Cieweg (2e /3e eeuw n.C.)

    Vanaf ca. 200 v. Chr. werden de gronden die al drooggevallen waren bewoond. Sporen daarvan zijn gevonden in het zuidelijke gedeelte van Castricum aan de Heemstederweg en bij pompstation H in het duingebied op de grens met Heemskerk. De eerste kolonisten waren Friezen die zich uit Noord-Duitsland via de oostelijke hoge zandgronden (Drenthe) in de 5e eeuw v. Chr. langzaam over de kustgebieden hebben verspreid.

    Zij konden spinnen en weven, waarvoor vlas en schapenwol werd gebruikt. Ze maakten hun eigen aardewerk en gebruikten metalen als lood. De huizen waren eenvoudig opgetrokken uit materialen uit de directe omgeving. De constructie bestond uit een rechthoek van stevige palen, de wanden van twijgen zijn met klei bestreken, de daken met riet of plaggen afgedekt. Ze hadden runderen, schapen en varkens. Ook het paard was bekend. De streek was rijk aan wild en vis. Door de uitgestrekte bossen was er voldoende hout.

    De Romeinen legden tussen 15 en 50 n. Chr. nabij de zeemonding bij Velsen een vlootbasis aan. Inheemse bewoningssporen uit deze tijd zijn aangetroffen nabij de Dorpsstraat, de Cieweg, de Heemstederweg en de oude buurtschap Heemstede. Vanaf de vierde eeuw steeg de zeespiegel zodanig, dat bewoning langzaamaan onmogelijk werd. Pas omstreeks het jaar 700 werden de omstandigheden weer geschikt voor bewoning. In het zuidwestelijk duingebied zijn sporen van akkerbewerking uit die tijd gevonden. Omstreeks het jaar 900 werd het gebied bij de Willem de Rijkelaan bewoond.

    Omstreeks het jaar 1000 wordt een aanvang gemaakt met dijkaanleg – eerst in de vorm van lage kaden (Zanddijk). Rond die tijd is vermoedelijk ook de eerste kerk in Castricum gesticht. Door de toenemende wateroverlast tussen 1000 en 1400 n. Chr. zowel van de grote meren als van de zee, was de Castricumse bevolking genoodzaakt haar grondgebied door een aaneengesloten bedijking (Korendijk, Heemstederdijk, Kerkedijk en Boogaertsdijk) af te sluiten. Het kasteel Kronenburg ten oosten van Castricum werd vermoedelijk in de tweede helft van de 13e eeuw gebouwd.

    Bronnen

    Tekst:
  • F. Baars, Inleiding bij het verslag over de archeologische opgravingen aan de Willem de Rijkelaan, Werkgroep Oud-Castricum 1983

  • Foto’s:
  • Beeldbank Oud-Castricum

  • N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Zo zag Castricum er in 1832 uit

    Screenshot Castricum/Baccum in de Kaartviewer HisGis

    Napoleon eiste, om belastingtechnische redenen, dat Nederland volledig op perceelgrootte werd vastgelegd, wie de eigenaar was en waar het land voor gebruikt werd. Dat leverde kadasterkaarten op van zo’n 3 miljoen percelen, waarop van elk perceel in kaart is gebracht de omvang, de eigenaar, het gebruik, de vegetatie en de getaxeerde waarde. 

    Aan dit Napoleontisch kadaster van 1832 zijn en worden tot op heden chronologische en thematische kaartlagen toegevoegd – van luchtfoto’s tot vroegmoderne landmetersopnamen – die op diverse manieren met elkaar te combineren zijn. Deze verzameling van kaarten met allerlei kaartlagen (HisGis genoemd: Historisch Geografisch Informatiesysteem) is online toegankelijk en maakt het nu mogelijk om als het ware in het verleden te reizen om te zien hoe onze omgeving er uitzag in de Napoleontische tijd. 

    HisGIS is bedoeld voor ieder met interesse in kaarten, historie, huizen, namen, genealogie en grondbezit. Het systeem bevat een groot deel van Nederland. Sinds maart 2021 zijn de historische kadastergegevens van de kustzone Noord-Holland online toegankelijk voor iedereen. Er zijn er op dit moment 54 gemeenten te bekijken zoals ze in 1832 uitzagen.

    Op zoek naar Castricums verleden.

    Onderaan dit artikel de link naar de kadasterkaarten en uitleg over wat je hier vindt en hoe je kan zoeken.

    Ga naar de GIS-viewer Noord-Holland en zoom in op b.v. Castricum. Eenmaal ingezoomd kun je op een perceel klikken om de gegevens, b.v. eigenaar, beroep en grootte, te bekijken. Rechtsonder kun je klikken op kaartlagen waarmee je diverse opties krijgt om de manier waarop de kaart getoond wordt aan te passen.

    Deze opties zou ik om te beginnen aanvinken:
    • Kadaster 1832 gebouwen 3D, kadaster 1832 percelen (naar soort eigendom) en de onderste drie: wegen, waterlopen en plaatsen.
    De andere kaartlagen:
    • Kadaster 1832 gemeenten. Deze geeft de gemeentegrenzen aan.
    • Met het aanvinken van een van deze opties, hoogtekaart, luchtfoto en BRT (Basisregistratie topografie) creëer je een achtergrondkaart.
      Als je een van die drie achtergrondkaarten hebt aangevinkt kun je met het schuifje dat rechts van kadaster 1832 percelen (naar soort eigendom) staat de bovenste laag transparant maken. Door wat heen en weer schuiven kun je zo goed de 1832 situatie vergelijken met de huidige situatie.

    Er zijn nog een paar kaartlagen die je kan aanvinken. Het resultaat zie je direct. Ook hier heb je de optie om met een achtergrondkaart aangevinkt de bovenste kaart transparant te maken.
    • Als je de ‘Kadaster 1832 gebouwen 3D’-laag hebt aangevinkt kun je met je een ingedrukte ctrl-toets en het schuiven van je muis de kaart laten kantelen en draaien.

    Klik hier om de HisGisviewer te openen in een nieuw tabblad.
    Meer informatie over het het Kustproject van Noord-Holland vind je op de site van HisGis.

    Bron: Bericht Noord-Hollands Archief, d.d. 25 maart 2021