De veilingen van de tuinbouwvereniging ‘Ons Belang’ (1913-1970)

Door: Eric Bor

Afb. 1. De ‘neerzetveiling’ naast het station ter hoogte van het huidige busstation. Foto: Beeldbank Oud-Castricum

Eeuwenlang werden de tuinbouwproducten rechtstreeks aan de afnemers geleverd. Vaak werden ze meegegeven aan transporteurs en moesten de boeren maar afwachten, hoeveel hun producten opbrachten. Tot het eind van de negentiende eeuw ging dat zo. Toen de spoorwegen hun intrede hadden gedaan, werd door ondernemende lieden in het dorp vaak bemiddeld tussen groentetelers en afnemers, waarna de koopwaar op de trein werd gezet. Aan de kant van het dorp werd naast de spoorlijn ter hoogte van de Kramersweg een ‘veelading’ gebouwd, een verhoogd gedeelte, waar vanaf de kisten gemakkelijk geladen konden worden.

Afb. 2. De lading gaat de trein in. Achter de telegraafpaal de schuur van ‘Ons Belang’ en daarachter het eerste station. Foto: Beeldbank Oud-Castricum

Vooral peulvruchten werden geleverd en ’s zomers natuurlijk ook aardbeien. Ze gingen naar conservenfabrieken, bijvoorbeeld die van de gebroeders Docter en Bever Conserven in Beverwijk, maar ook naar Duitsland. In 1913 werd de tuinbouwvereniging ‘Ons Belang’ opgericht en vonden de eerste veilingen plaats. De ‘neerzetveiling’ werd gehouden op de veelading bij het station, zodat de koopwaar na de veiling zo de trein in kon. ‘Ons Belang’ had naast het station een eigen schuur.

Afb. 3. Dorpstraat met wachtende karren voor de aardbeienveiling in 1918. Foto: Beeldbank Oud-Castricum

In 1917 kocht de tuinbouwvereniging het gebouw naast cafĂ© Van Benthem op de hoek van de Dorpsstraat en de Burgemeester Mooijstraat, die toen nog Kramersweg heette. Daarin kwam een ‘doorrijveiling’: de karren gingen er via de Burgemeester Mooijstraat in en kwamen er aan de Dorpsstraat uit. Toen er steeds meer met vrachtauto’s werd gereden, bleek het doorrijden niet altijd meer mogelijk. Met veel stuurmanskunst moesten ze er vanaf de Dorpsstraat achteruit in.

Afb. 4. Bondshotel (voorheen café Van Benthem) met links ervan het veilinggebouw in 1938. Foto: Beeldbank Oud-Castricum

De drukte rond de veiling en het gebrek aan ruimte in het gebouw maakten het noodzakelijk de veiling te verplaatsen, maar het zou tot 1952 duren voordat er een nieuwe veilinghal achter het spoor verrees, die maar tot 1970 dienst heeft gedaan. Steeds meer tuinbouwgronden waren ten offer gevallen aan de voortdurende uitbreidende woonwijken in de jaren vijftig en zestig. In 1970 werd het veilinggebouw verkocht aan Dijkman Kaas. 

Afb. 5. Veilinggebouw van ‘Ons Belang’ aan de Kramersweg 7 omstreeks 1960. Foto: Beeldbank Oud-Castricum
Bronnen
Tekst:
  • W.J. Veldman, ‘Castricum en zijn groenteveilingen’. In: Jaarboek Oud-Castricum 1996.

  • Foto’s:
  • Afb. 1. De ‘neerzetveiling’ naast het station ter hoogte van het huidige busstation. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 2. De lading gaat de trein in. Achter de telegraafpaal de schuur van ‘Ons Belang’ en daarachter het eerste station. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 3. Dorpstraat met wachtende karren voor de aardbeienveiling in 1918. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 4. Bondshotel (voorheen cafĂ© Van Benthem) met links ervan het veilinggebouw in 1938. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 5. Veilinggebouw van ‘Ons Belang’ aan de Kramersweg 7 omstreeks 1960. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).

  • N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Gratis wandelexcursies Oer-IJ

    Stichting Oer-IJ

    Op zes zondagochtenden in september en oktober zijn er wandelexcursies naar locaties in het Oer-IJ-gebied die cruciaal zijn geweest voor de ontstaans- of bewoningsgeschiedenis van dit gebied in de driehoek Zaanstad, Velsen, Alkmaar. Deze zogenaamde icoonplekken vertellen elk voor zich een eigen verhaal over een bepaalde tijdsperiode. Daarbij gaat het om de Voorhistorie met de prominente aanwezigheid van het Oer-IJ bij Castricum, de bouw van twee havenforten door Romeinen rond het begin van de jaartelling in Velsen,  de dichte bewoning in de Vroege Middeleeuwen bij Heiloo, de vele kastelen in de Late Middeleeuwen in de buurt van Egmond, de welvaart als gevolg van de uitvinding van de houtzaagmolen in Uitgeest in de 17e eeuw en de industrie versus het landschap rond het Noordzeekanaal in de Moderne Tijd.

    Speciaal daarvoor opgeleide gidsen gaan met de deelnemers van de excursies op weg in het gebied waar die bijzondere ontwikkelingsfasen zich hebben voorgedaan. Ze vertellen daar hun verhaal en laten zien wat je er nog van kunt terugzien; soms bepaalde de omgeving het gebruik, een andere keer zetten de bewoners met ingrepen het landschap naar hun hand.

    Deelname aan de excursies is gratis. Er moet wel vooraf worden ingeschreven. De excursies duren ongeveer 2 Âœ uur. Verdere bijzonderheden over de data en startlocaties zijn te vinden op de website oerij.eu. Wie zich wil voorbereiden vindt daar een korte beschrijving van elke ontwikkelingsfase. Ook de lezingen die deskundigen voor de bijscholing van de gidsen  hebben gehouden, zijn hier te vinden.

    De zes wandelexcursies vinden plaats in het kader van het themajaar Ode aan het Landschap. De eerste rondleiding  is op zondag 19 september in Castricum met als startlocatie Huis van Hilde. Er wordt onder meer een bezoek gebracht aan de uitkijktoren op de Papenberg. Daar vandaan is het stroomgebied van het verdwenen Oer-IJ nog verrassend goed in het landschap terug te zien.

    Klik hier voor een overzicht van de excursies: data, startlocaties en wat de thema’s zijn van de verschillende wandelingen.

    Het 44e Jaarboek komt eraan!

    Burgemeester Smeets en aannemer Jan Biesterbos poseren in 1962 bij de eerste steen van de tweeduizendste naoorlogse woning

    Nog een maand of twee en het nieuwe jaarboek rolt weer van de persen.
    Op 18 augustus zijn kopij en afbeeldingen ingeleverd bij uitgeverij Pirola in Schoorl, waar de komende weken wordt gewerkt aan de lay-out en de opmaak.
    De redactie is er opnieuw in geslaagd om een zeer gevarieerde inhoud te realiseren met 22 onderwerpen/artikelen die ook in grootte sterk van elkaar verschillen.

    De korte artikelen betreffen bijvoorbeeld de boerderij van Piet Dam, een rampzalige stranddag van vier Amsterdamse meisjes in 1939, de duinresidentie Prinses zu Wied, de boerenknecht van Johanna’s Hof die met de noorderzon vertrok, de laatste eigenaar van de Rustende Jager, de aardbeienteelt, herinneringen aan de Augustinusschool en de Vogelwerkgroep.

    Langere verhalen vertellen over het leven van burgemeester Smeets, dat van muzikant Jan van der Schaaf, missionaris Dirk Schut, de geschiedenis van Atletiekvereniging Castricum en die van verzorgingshuis de Santmark.

    Ook de beschrijving van – dit keer – de Castricumse familie Admiraal en de gebruikelijke rubrieken ontbreken niet, waaronder Oud over nieuw, Castricum en Bakkum 100 jaar geleden, de Kroniek 2020 en het Jaarverslag.

    Wij hopen het nieuwe jaarboek eind oktober te kunnen presenteren, zodat de bezorging en verzending begin november kunnen plaatsvinden.

    Donateursavond

    Een dankjewel voor onze donateurs!

    De jaarlijkse donateursavond komt er weer aan. De avond waarop Oud-Castricum haar donateurs in het zonnetje zet en ze bedankt met een interessante en gezellige bijeenkomst.

    Het thema van de donateursbijeenkomst dit jaar is ‘5 veldslagen in en rondom Castricum in 1799’. Over dit onderwerp schreven Bob Latten, John Grooteman en Rob Janssen een boek dat op deze avond met korting wordt aangeboden aan onze donateurs. Een beknopte samenvatting van het boek kunt u lezen in dit leaflet. Twee auteurs van dit boek ( Bob Latten, John Grooteman) zullen over dit onderwerp een uiteenzetting doen.

    De donateursavond vindt plaats op 19 november in het Clusius College op de Oranjelaan. De deuren zijn open vanaf 19.30 uur; de avond start om 20.00 uur. Lees er meer over in onze agenda.

    Het Wisselkind – een Bakkumse ballade

    Door: Eric Bor

    Afb. 1. HeinzelmÀnnchen

    In Kennemerland, Balladen van de Alkmaarse dichter Willem Hofdijk (1816-1888) staat de sprookjesachtige ballade ‘Het Wisselkind’. Volgens Hofdijk is het een eeuwenoud streekverhaal, dat hij gehoord heeft van de ‘landman’ Klaas Mooij uit Egmond-Binnen. Het gaat over ‘Heinmannekens’, kabouters die in de duinen bij Bakkum leefden. Hun naam is de Nederlandse vorm van ‘HeizelmĂ€nnchen’, die volgens Duitse sagen kleine Keulse huisgeesten waren. De ballade van Hofdijk draait om een Heinmansdochter. De ballade begint bijna als de bekende Loreleysage:

    In de lommer van de berken
    Met hun geelen najaarsdosch,
    Zat de schoone Heinmans-dochter 1),
    Op het groene heuvelmosch.
    En ze deed de snaren trillen
    Op heur harp van blinkend goud,
    En de zoetste toongalm ruischte
    Door de duinvallei en ‘t woud.

    Afb. 2. W. Hofdijk in 1854 naar een litho van A.J. Ehnle

    De nimf Loreley zit op een hoge rots aan de oever van de Rijn en betovert de schippers met haar zang en haar schoonheid, waardoor hun schip op de rotsen te pletter slaat. De Heinmansdochter is geen fatale vrouw, maar een zacht dwergachtig meisje. Zij is als baby verwisseld met een mensenkind. Ze heet Belwit. Ridder Anzing, de dorpsoudste van Bakkum, hoort haar spel, aanschouwt haar schoonheid en verklaart haar direct zijn liefde:

    “Belwit, lieflijkste aller schonen!
    Duinroos, geurende overzoet!
    Wat toch heeft de wildernisse
    Lokkend voor uw teer gemoed?
    Op de Santmark staat mijn huizing,
    Cierlijk als een landkasteel –
    Belwit! ‘k biede ‘t met mijn harte
    U ten recht en wettig deel.”

    Maar hij week geen stap ter zij’
    Driemaal boog zijn hand zich kruisend . . . .
    ‘t Duingemommel ging voorbij.

    Afb. 3. Kennemerland, Balladen

    IRidder Azing bezweert haar bij zijn kruisbeeld, dat zij niet van de kabouters afstamt, waardoor hij de betovering die haar aan de kabouters bindt, verbreekt. Dan naderen de boze kabouterscharen:

    ‘t Scheen toen of de duinen golfden
    Als een zwaar beroerde plasch
    Hij gevoelde ‘t aan zijn boezem
    Dat daar vreemds rondom hem was.
    Haastig bad ze, en roerend smeekend:
    „0 voleind, en maak mij vrij:
    ‘k Zie de ontelbre graauwe scharen,
    Zwervend thands om u en mij!”
    Dwarlend bruischte ‘t rond hen henen.

    De macht der liefde overwint alles.

    Afb. 4. Loreley

    Voetnoot
    1) Heinmans = Heinmannekens = kaboutertjes

    Bronnen
    Tekst:
  • Adriaan Hendriks, Willem Hofdijk, de minstreel van Kennemerland, Amsterdam 1928,

  • Foto’s:
  • Afb. 1. HeinzelmĂ€nnchen Rien Poortvliet. Das große Buch der HeinzelmĂ€nnchen,
  • Afb. 2. Willem Hofdijk in 1854 (naar een litho van J.A. Ehle). DBNL (Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren),
  • Afb. 3. Kennemerland, Ballade. Regionaal Archief Alkmaar.
  • Afb. 4. Loreley. Ansichtkaart.

  • N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Invasie 1799: onheil over Noord-Holland

    “Gevecht bij Castricum op den 6 october 1799”, de Frans-Bataafse troepen onder leiding van generaal Brune [op wit paard] trekken op richting Castricum. Op de achtergrond rechts het dorp Castricum dat bezet wordt gehouden door de Russen. In de duinen de Engelsen en Schotten. Ets van Reinier Vinkeles naar Dirk Langendijk. Collectie Regionaal Archief Alkmaar.

    Nu precies 222 jaar geleden, in 1799, landde een Brits-Russische expeditiemacht van meer dan 80.000 soldaten op de kust in de kop van Noord-Holland. Ze leverden een heftige strijd tussen Den Helder en Beverwijk met als doel om de revolutionaire Fransen te verdrijven, het Bataafse leger te verslaan en, en passant, het gezag van Oranje te herstellen. Bob Latten, John Grooteman en Rob Janssen schreven een indrukwekkend boek waarin in 300 pagina’s in tekst en beeld inzicht wordt gegeven in het waarom van deze aanval en wat de gevolgen ervan waren.

    Voor het schrijven van het boek hebben Bob Latten, John Grooteman en Rob Janssen hun licht onder andere opgestoken bij Martin en Pieter Blom van Oud-Castricum. Het voorwoord is geschreven door Maarten van Rossum.

    Korting

    Op de donateursavond op 19 november geven Bob Latten en John Grooteman een lezing over het boek. Het boek kost € 25,00 maar deze avond kunnen donateurs van Oud-Castricum in de pauze of na afloop van de lezing dit boek kopen tegen het gereduceerde tarief van € 22,50.

    Donateurs en geĂŻnteresseerden kunnen ook het boek bestellen via een simpele mail aan boblatten1949@gmail.com. Vermeld dan alstublieft uw naam en adres, de tekst ‘Oud-Castricum’ en de wijze waarop u het boek wilt ontvangen.

    Geef Ă©Ă©n van de drie mogelijkheden aan:

    1. Meenemen aan het einde van de donateursavond op 19 november, als u deze bezoekt,
    2. Afhalen op de open dag in De Duynkant op 21 november van 13.30-16.00 uur,
    3. Verzenden per post. In dat geval komen er portokosten ad € 4.60 bij.

    Ook voor uw vragen kunt u op bovengenoemd e-mailadres (boblatten1949@gmail.com) terecht. Nadat u hebt besteld, ontvangt u een mail met daarin een betaalverzoek.

    Een beknopte samenvatting van het boek kunt u lezen in dit leaflet.

    Donateursavond

    De donateursavond is op 19 november. De deuren zijn open vanaf 19.30 uur; de avond start om 20.00 uur. Het thema van de avond draait om – u raadt het al – 1799: ‘5 veldslagen in en rondom Castricum in 1799’.