Op de Wei van Brasser lag ooit een nederzetting

Door: Eric Bor

Afb. 1. De Wei van Brasser in 1942 (verbouw van aardappelen en rogge)

In het duingebied ligt ter hoogte van Bakkum Noord een vlak terrein waarop ooit aardappels en groenten werden verbouwd. Het heet ‘de Wei van Brasser’. In de jaren tachtig is het teruggeven aan de natuur en in 1996 is het afgeplagd en ontdaan van bos om de wind in staat te stellen het zand te verstuiven en stuifduinen op te werpen. De verstuiving had een onverwacht gevolg. Er stoven verschillende archeologische vondsten vrij, die lieten zien dat lang geleden op deze plek een nederzetting lag.

Er kwam vroegmiddeleeuws aardewerk uit de zogeheten Merovingische periode tevoorschijn. Dit is te dateren tussen 550 en 720 na Christus. Archeologen weten door deze en andere vondsten uit de omgeving, dat hier een flink aantal boerderijen stond. Ook werd duidelijk dat er in die tijd een levendige handel geweest moet zijn, want een groot aantal potten kwam uit het Duitse Rijnland.

Afb. 4. Merovingisch aardewerk (foto Catawiki)

Rond 720 verdween deze nederzetting. Archeologen hebben vastgesteld dat dit kwam doordat het gebied in die tijd natter werd. De grondwaterstand ging omhoog en daardoor werden de akkers te nat. Daardoor waren ze niet langer bruikbaar en vertrokken de boeren om elders drogere grond te zoeken. De verlaten nederzetting werd langzaamaan door stuifzand overstoven en verdween onder het duinzand. De naam van deze verdwenen nederzetting is niet bekend. Het zou ‘Arem’ kunnen zijn. Dat is een naam die zowel in de boeken van de graven van Holland als in die van de Egmondse abdij voorkomt. Op oude kaarten staat een sloot aan de zuidgrens van Bakkum aangegeven als ‘Aremerzwet’. Het probleem van die geschreven bronnen is, dat ze honderden jaren na het verdwijnen van de nederzetting op papier zijn gezet. Een rechtstreeks verband tussen de verdwenen boerderijen en de middeleeuwse plaatsnaam Arem ontbreekt.

Afb. 5. Impressie van de nederzetting in het duin (Rob van Eerden)
Bronnen
Tekst: Schatrijk – Noordelijk Duingebied, Castricum 2018, p.24-25

Foto’s:
  • Afb. 1. De Wei van Brasser in 1942 (verbouw van aardappelen en rogge). Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 2. De Wei van Brasser teruggegeven aan de natuur – tekening van RenĂ© Gorter 1992. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 3. De wei van Brasser nu. Foto: RouteYou).
  • Afb. 4. Merovingisch aardewerk (foto Foto: Catawiki).
  • Afb. 5. Impressie van de nederzetting in het duin (Rob van Eerden).

  • N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Bank Beentjes

    Door: Eric Bor

    Afb. 1. ’t Kaashuis in 1948

    We leerden hem kennen als kaasboer, die in de jaren 50 met zijn bakfiets en later met zijn auto zijn waren uitventte in onze nieuwbouwwijk. Omdat hij nooit te beroerd was om voor ons babyboomertjes een plakje kaas af te snijden met zijn opmerkelijk grote kaasmes, zagen we in hem al spoedig een weldoener. Die reputatie raakte nauwelijks beschadigd door zijn transformatie tot ijsjesverkoper in 1962. Weliswaar kwam hij niet meer aan de deur en deelde hij geen gratis ijsjes uit, maar zijn wonderbaarlijke softijsmachine vergoedde veel.

    Afb. 2. Bank op de bakfiets

    Hij werd geboren als Pancratius Beentjes (van Jaap de gele), roepnaam Bank. In de jaren 30 had hij een melkwinkel aan de Oud-Haarlemmerweg en ventte hij met een bakfiets melk uit in het toen nog kleine Castricum. Bij Vitesse noemden ze hem ‘Het Kanon’ vanwege zijn verwoestend schot. In 1937 opende hij zijn eigen kaaswinkel in het pand Burgemeester Mooijstraat 35, met als geveltekst “In elk huis kaas van het Kaashuis”.

    Afb. 3. ’t Kaashuis in 1960, met Bank en Jo ervoor

    In dit pand zou hij 42 jaar de scepter zwaaien. Na de oorlog werd de kaaswinkel een delicatessenzaak en bleef Bank zijn kaas uitventen in de nieuwbouwwijken die als paddenstoelen uit de Castricumse klei verrezen. Toen het in 1962 moeilijk werd personeel te vinden, verzette hij de bakens en onderging zijn winkel een metamorfose naar IJshuis BB. “IJs om te smullen” werd de slogan en samen met zijn vrouw Jo verkocht Bank gedurende 17 jaar ontelbare ijsjes, vooral als het zonnetje stralend scheen.

    Afb. 4. IJshuis BB in de jaren 60

    In 1979 vond hij het welletjes. Hij overwoog nog even over te stappen op zonwering, maar bedacht al snel dat ook die handel alleen bij mooi weer van pas kwam. Hij liet het er dus maar bij. Nu leeft hij alleen nog in onze herinnering. Bedankt voor de kaas Bank, dit stukje is voor jou.

    Afb. 5. Bank bereidt een coupe ijs
    Bronnen
    Foto’s:
  • Afb. 1. ’t Kaashuis in 1948. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 2. Bank op de bakfiets. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 3. ’t Kaashuis in 1960, met Bank en Jo ervoor. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 4. IJshuis BB in de jaren 60. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 5. Bank bereidt een coupe ijs. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).

  • N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Vlaggen in de Bernhardstraat: de moeilijke keuzes van een Castricumse gemeentearchitect in WOII

    Omslag boek ‘Vlaggen in de Bernhardstraat’

    Vorige maand is het boek ‘Vlaggen in de Bernhardstraat: de spagaat van een gemeentearchitect tijdens de vijf oorlogsjaren’ verschenen. Het boek is geschreven door Geert van Diepen, een oud-Castricummer.

    Geert van Diepen kreeg van zijn broer twee dozen bijzondere brieven en documenten van en over zijn opa Dirk van Diepen, die gemeentearchitect was tijdens de vijf bezettingsjaren in Castricum. Dat leidde na de oorlog tot een onderzoek naar de rol van zijn opa in de oorlogsjaren. Was ie goed of was ie fout? Geert doet bijzondere en ontluisterende ontdekkingen over de rol, de politieke ideeën en het karakter van zijn opa Dirk van Diepen (1894-1977).

    Achterflap boek ‘Vlaggen in de Bernhardstraat’

    De geschiedschrijving in korte en pakkende hoofdstukken laat zich lezen als een historische roman: over het leven, de keuzes en angsten van Castricummers in oorlogstijd. Het boek is geĂŻllustreerd, o.a. met fotomateriaal dat Geert vond in de dozen die hij kreeg van zijn broer. Ook Oud-Castricum leverde een bijdrage aan het boek in de vorm van foto’s uit onze rijkgevulde beeldbank. Bij Castricummers zal het boek zeker herinneringen oproepen aan het verleden of herkenning van beelden uit het heden.

    Het boek kan ingezien worden in de bibliotheek van Oud-Castricum en is voor € 17,95 te koop in de boekhandel (o.a. bij boekhandel Laan: steun uw lokale boekhandel!).

    Geert van Diepen zal tijdens een feestelijke presentatie op het gemeentehuis (na de lockdown) een exemplaar van ‘Vlaggen in de Bernhardstraat’ overhandigen aan burgemeester Mans van de gemeente Castricum. Donateurs van Oud-Castricum kunnen zich verheugen op een lezing van Geert wanneer de situatie betreffende de pandemie dit toelaat.

    Hieronder de inhoudsopgave van het boek.

    Inhoudsopgave ‘Vlaggen in de Bernhardstraat’

    Het Watervlak

    Door: Eric Bor

    Afb. 1. Kaart van Johannes Dou uit 1680 met de namen Waterstal en Marelveld (Westfries Archief)

    Het Watervlak is een opvallend laag en vlak deel van het Noord-Hollands  duingebied nabij Castricum. Het is een 7 kilometer lange valleienboog die loopt van De Vlotter (bij Noorddorp ten zuiden van Camping Castricum) via het infiltratiegebied tot aan het Vogelwater bij de grens van Bakkum en Egmond. De ligging van het Watervlak komt overeen met een loop van het Oer-IJ, dat hier tot kort na het begin van onze jaartelling haar brede monding had. Tot in de oorlog werden grote delen van deze vlakte voor landbouw gebruikt.

    Afb. 2. Rogge-oogst in 1941 (op het huidige zweefvliegveld)

    Op oude kaarten staan namen als Groote Waterstall en Mareveldt. Groote Waterstall was mogelijk een aanduiding voor de oude eendenkooi die hier ligt. Mareveldt verwijst mogelijk naar de rest van een oude waterloop naar zee, die hier in de vroege middeleeuwen nog gelopen kan hebben. Maar naamgeving lijdt soms ook onder verschrijvingen. Op een kaart van Johannes Dou uit 1680 staat er Marelveld en marel is de oude naam van de grutto, die vroeger een duinvogel was. Groote Waterstall heet bij Dou Waterstal.

    Afb. 3. Het infiltratiegebied (Luchtfoto © Tom Kisjes)

    Onder het zand zijn twee meter diep sporen gevonden van bewoning uit de vroege ijzertijd (ca 650 v.Chr.). Er ligt een oude veenlaag die in deze tijd voor een deel is bewerkt. Aangetroffen potscherven en huttenleem wijzen ook op latere bewoning. Men neemt aan dat deze bewoning begon in de droge periode rond het jaar 900 en verdween in de 12e eeuw, toen er zowel sprake was van grote verstuivingen als van opstuwing van water, dat via het IJ en de inmiddels ontstane Zuiderzee de duinen bereikte. Nu ligt er een dikke laag duinzand over de archeologische resten.

    Afb. 4. Luchtfoto van De Brabantse Landbouw uit 1945. Het vlakke deel van het duingebied is duidelijk zichtbaar

    Opgravingen hebben laten zien dat ook bij de Brabantse Landbouw een plek is waar in de prehistorie mensen woonden die veeteelt en akkerbouw bedreven. Vlak achter het huis zijn akkersporen gevonden uit de vroege middeleeuwen (6e of 7e eeuw). In het Hoefijzermeer, dat gegraven is als bassin voor de waterwinning, zijn eveneens vondsten gedaan uit de late ijzertijd, 200 jaar v.Chr.

    Afb. 5. Topografische hoogtekaart van (een deel van) het Noord-Hollands Duinreservaat (topographic-map.com)
    Bronnen
    Tekst:
  • Duinen en mensen Kennemerland (2009) Amsterdam p. 172,

  • Foto’s:
  • Afb. 1. Kaart van Johannes Dou uit 1680 met de namen Waterstal en Marelveld (Westfries Archief). Kaart: Westfries Archief).
  • Afb. 2. Rogge-oogst in 1941 (op het huidige zweefvliegveld). Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 3. Het infiltratiegebied. Luchtfoto © Tom Kisjes.
  • Afb. 4. Luchtfoto van De Brabantse Landbouw uit 1945. Het vlakke deel van het duingebied is duidelijk zichtbaar. Foto: Beeldbank Oud-Castricum).
  • Afb. 5. Afb. 5. Topografische hoogtekaart van (een deel van) het Noord-Hollands Duinreservaat. Kaart: Topographic Map.

  • N.B. Meer columns van Eric Bor lezen?
    U vindt al zijn columns hier.

    Eindejaarsquiz: wie wint de eerste echte Oud-Castricumse oliebol?

    Door: Marja Lute, redactie Beeldbank

    Tweede klas Augustinusschool, maart 1969

    Een quizvraag voor de kerst. Om ook (of misschien zelfs juist) in de lockdown samen terug te blikken op ons verleden. Wie weet meer van de mensen op deze foto? Wie zijn deze kinderen en wie is de juf? We geven hieronder wat extra informatie.

    De zusters van het Arme Kind Jezus hebben tot 1965 het onderwijs verzorgd op de Bernadette kleuterschool, Maria Gorettischool en tot en met 1969 op de Martha Huishoudschool. Er kwamen toen gemengde klassen en Jaap Hoogland werd hoofd van de Maria Gorettischool.

    Twee zusters van het arme kind Jezus. Aan de linkerkant zuster Juliana, de naaizuster en links zuster Tarcicia, die de bijnaam Tarzan had.

    Op deze foto staan de leerlingen van de tweede klas van de Augustinusschool. De foto is genomen in maart 1969, dus nadat de zusters zich hadden teruggetrokken uit het basis onderwijs. Deze foto is opmerkelijk omdat deze klas een non als juf heeft. Vermoedelijk was er een leerkrachtentekort en moest de directie daarom een beroep doen op de zusters om een leerkracht te leveren.

    Weet u wie er op deze klassenfoto van de tweede klas van de Augustinusschool staan?

    Weet u de antwoorden op onze vragen? Bent u een van deze kinderen of zijn de mensen op deze foto familie van u, of vrienden van uw familie? Degene die als eerste de namen noemt van de mensen op deze foto (via het reactieformulier onder dit bericht), belonen we met een boekje over de geschiedenis van Castricum of een overheerlijke, Oud-Castricumse oliebol. Met poedersuiker! En natuurlijk overladen we degene die ons de gevraagde informatie geeft met eeuwige roem!

    Meer over het onderwijs in het algemeen en het onderwijs en de scholen in Castricum:

    Katholieke Lagere School in de Dorpsstraat (1957). Met in het rechter gedeelte de Maria Gorettischool, geleid door de zusters van het Arme Kind Jezus, links de Augustinusschool en in het midden het Voortgezet Gewoon Lager Onderwijs. Ook deze school werd geleid door de nonnen.

    N.B. In de rubriek ‘Beeldvraag‘ leggen we regelmatig vragen over foto’s in onze Beeldbank voor aan onze lezers. Voor het eerste goede antwoord op deze vragen loven we een prijs uit: een publicatie over de geschiedenis van Castricum. Wanneer een vraag al beantwoord is, zullen we dat melden in het bericht. Is er nog geen antwoord op de vraag, dan horen we het natuurlijk graag wanneer u het juiste antwoord heeft!

    Klik hier om de overige berichten in de rubriek: ‘Beeldvraag‘ te lezen.

    Vrouwen in het verzet

    Tiny Boot (tweede van links) op de ijsbaan aan de Zeeweg te Bakkum

    In De Castricummer van 15 december wordt op pagina 14 melding gemaakt van de tentoonstelling in het Noord-Hollands archief in Haarlem: ‘Vrouwen in het verzet’. In de expositie is ook het verhaal van Tiny (van Vlaanderen)-Boot opgenomen: een Castricumse die ten tijde van de oorlog werkzaam was als secretaresse op het gemeentehuis en met name veel koerierswerk heeft gedaan.

    In de tentoonstelling zijn op de twee portretmuren de namen en portretten te zien van 135 verzetsvrouwen uit Noord-Holland. Daarnaast worden in de vitrines in zes thema’s de verschillende aspecten van verzet genoemd: ‘vervalsingen’, ‘illegale pers’, ‘koerierswerk’, ‘gewapend verzet’, ‘onderduikers’ en ‘kampleven’. Bij elke vitrine kan je luisteren naar het verhaal van de vrouw(en) die in de vitrine genoemd worden.

    Over het leven van Tiny Boot kan je meer lezen in het 30e jaarboek (2007) van Oud-Castricum. In onze beeldbank vind je meer foto’s van Tiny.