Auteur: Rino Zonneveld
In 2013 deed het bedrijf Empec Survey een aanbod aan de Stichting Oud-Castricum en Menno Twisk van het Strandvondstenmuseum om onderzoek te verrichten naar wat er mogelijk in de bodem van de Zanderij verborgen ligt. Aanleiding was een stuk hout dat bij grondverzet was aangetroffen door Jan Twisk. Hij vermoedde dat het om een scheepsspant zou kunnen gaan.
Empec voerde destijds metingen uit, waarbij onder meer werd geïnterpreteerd dat er een oude Oer-IJ-geul zichtbaar zou zijn. Daarin gaf de grondradar aan dat er zeer harde reflecties zichtbaar waren. De uitkomsten werden voor kennisgeving aangenomen, maar het onderzoek liet vele vragen open. Zijn die harde reflecties basaltstenen waar een schip mee verzwaard werd? Is het eikenhout van een kiel? Hebben Duitsers dit in de Tweede Wereldoorlog achtergelaten?
In 2017 bood WIMA – een werkgroep van archeologie-amateurs gespecialiseerd in innovatieve meettechnieken zoals grondradar – aan om opnieuw metingen uit te voeren en deze te vergelijken met de gegevens uit 2013. Het doel was nadrukkelijk niet om het eerdere onderzoek te verbeteren, maar om de apparatuur te testen in zandige, mogelijk licht zouthoudende bodem. Volgens de ecoloog van PWN bevat het zand van de Zanderij overigens slechts een verwaarloosbare hoeveelheid zout. Die test lukte.
Er werd door WIMA op twee dieptes gemeten. De radaruitslag gaf aan dat op een diepte van ca 105 cm +NAP zich een duidelijke reflectie aftekende: een aanwijzing voor materiaal dat afwijkt van het omringende zand, mogelijk harder materiaal. Vergelijking van de beelden uit 2013 en 2017 liet een overeenkomstig patroon zien.
In 2026 startte de PWN het tweede deel van de natuurontwikkeling op de Zanderij. Toevallig of niet ligt de eerder vastgestelde ‘harde reflectie’ onder het watertje aan de linkerzijde van het terrein. Dit bood een onverwachte kans om mogelijk iets van de oorzaak van de harde reflectie waar te nemen. Tijdens het graven is op die locatie tijdelijk bronbemaling ingezet. Dat was zeer welkom voor ons verkennend onderzoek.
Op 2 februari 2026 hebben vrijwilligers van Oud-Castricum de meetpunten van de reflectie uitgezet. Er zijn twintig gutsboringen verricht en op zeventig plaatsen is met een prikstok gezocht naar harde obstakels. Een gutsboor is een soort appelboor waarmee je grond uit een bepaalde diepte kunt bemonsteren. Op enkele locaties werd met de boor duidelijke weerstand gevoeld en die boringen leverden vooral vette venig-kleiige grond op. Zou dat de weerstand en de harde reflectie hebben veroorzaakt?
Na een week onderzoek werd de bemaling stopgezet en steeg het grondwater tot het oorspronkelijke niveau, waarmee de onderzoeksmogelijkheid op diepte helaas eindigde.
Dank is verschuldigd aan Albert Lourens, Joep Fokker, Ron van Wezop voor hun hulp en betrokkenheid en de samenwerking met de archeologische begeleiders van Hollandia Archeologen.
Het raadsel van de Zanderij is daarmee nog niet opgelost. Maar de locatie is bekend – en wat er mogelijk ligt, ligt er al ongeveer 2000 jaar. Een eeuw meer maakt dan weinig verschil. Zou een grondradar de harde vette kleiige grond voor nog hardere materialen hebben aangezien? Zal de toekomstige technologie ooit een scherp 3D-beeld bieden van wat zich daar echt onder het zand bevindt. Voorlopig is het natuurgebied.
Wij houden u, bij leven en welzijn, op de hoogte.
