27 mei 2024

Jaarverslag 2021 (Jaarboek 45 2022 pg 92-94)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.


Jaarboek 45, pagina 92

Jaarverslag 2021

Corona

Het wordt in de bijdragen van de diverse teams zeker ook nog herhaald, maar 2021 werd vooral overschaduwd door corona. Maar ondanks alle beperkingen zijn de vrijwilligers in 2021 erg actief geweest. Grote waardering hiervoor is zeker op zijn plaats. Helaas heeft de jaarlijkse donateursavond geen doorgang kunnen vinden.

Archeologie

Het team, dat dit jaar bestaat uit bestaat uit acht actieve leden, is aangesloten bij afdeling 9 van de Archeologische Werkgemeenschap Nederland. Door het hele jaar heen is de gemeente geadviseerd als het om hoge archeologische verwachtingen ging, bij op handen zijnde verstoringen van het bodemarchief.

Ondanks corona kon het buitenwerk, met inachtneming van de regels, doorgaan. We zijn binnen en buiten Castricum actief geweest.

Enkele hoogtepunten:
In het begin van het jaar waren er een paar mooie muntvondsten in Bakkum. Voor de kenners een Floris 4 of Willem 2 en een Otto 2. Dat zijn munten uit de dertiende eeuw. Door de vondsten stond er een artikel over metaaldetectie ‘Zilver in Bakkumse bodem’ in het Noordhollands Dagblad. Onze vrijwilligers Joep Fokker en Ron van Wezop kwamen daarin aan het woord.

Munt met afbeelding van Floris 4 of Willem 2.
Munt met afbeelding van Floris 4 of Willem 2, begin 13e eeuw, vindplaats Bakkum.

In februari werd er een Jan 1 of 2 gevonden en een Floris V, ook beide uit de dertiende eeuw. Behalve munten werden er ook andere metalen voorwerpen gevonden, zoals een prachtige bronzen kromme naald uit de vroege middeleeuwen.

In het opgraafseizoen werden onze vrijwilligers regelmatig uitgenodigd om te assisteren bij archeologiebedrijven. In april, mei en juni is gewerkt bij Hollandia in Heiloo, waar een bronstijdpottenbakkerij het licht zag.

In IJmuiden werden twee waterputten van gestapelde potten gevonden. Gestapelde potten is een kenmerk van de regio in de eerste twee eeuwen van de jaartelling.

Weer in Heiloo stuitte men op 34 waterputten, een kinderschoentje en op een andere locatie een bronstijdwaterput en een trip, een houten klomp.

Bij werkzaamheden aan de Vinkebaan kwamen we de fundering van een Walzkorperstelle uit WO II tegen.

In juni werd in Limmen op een stukje nooit verstoord land een Romeinse As (munt) gevonden.

In juli werd een met zilverdraad versierde fibula uit de vijfde eeuw gevonden tijdens monitoring in het duingebied.

Een met zilverdraad versierde fibula uit de 5e eeuw, vindplaats duingebied.
Een met zilverdraad versierde fibula uit de 5e eeuw, vindplaats duingebied.

Jaarboek 45, pagina 93

In Heiloo kwam een waterput met gevlochten filter op de bodem tevoorschijn. Er werd eveneens in Heiloo een bewerkt op een zaag lijkend bot gevonden. Na determinatie blijkt het te gaan om een oude wolkam uit 1000 jaar voor Chistus. Tevens werd een stuk bewerkt barnsteen van 3 tot 4 centimeter gevonden.

Bewerkt barnsteen, grootte 3 tot 4 centimeter, mogelijk 1000 voor Christus, vindplaats Heiloo.
Bewerkt barnsteen, grootte 3 tot 4 centimeter, mogelijk 1000 voor Christus, vindplaats Heiloo.

In de warme augustusmaand is bij Uitdam geholpen om een vijftiende-eeuwse boerderij bloot te leggen.
In december is het boek ‘Kennemerland in metaalvondsten’ uitgegeven. Hierin worden zeer vele vondsten van onze plaatsgenoot Herman Zomerdijk in geschiedkundige context behandeld.

We zien terug op een actief 2021 en zijn benieuwd wat onderzoek in 2022 laat zien.

Archiefbeheer

In de archiefruimte is het nodige herschikt naar onderwerpen die bij elkaar horen. Het ontsluiten van de bibliotheekcollectie is zo goed en kwaad als mogelijk voortgezet. Het oorlogsdagboek van Annie van Nievelt, dat wij in kopie in onze collectie hebben, is door Marja Lute-Stet uitgetypt tot een digitaal document.

De documentenbank is dit jaar weer behoorlijk uitgebreid door de invoer van veel krantenartikelen.

Archiefonderzoek

De beschrijving van de geschiedenis van alle huizen die er in Castricum en Bakkum in het jaar 1898 stonden, en waaraan meerdere jaren is gewerkt, is gereed. In dat jaar is er door de gemeente Castricum een lijst aangelegd ter voorbereiding van een nieuw bevolkingsregister per 1 januari 1900, waarbij elk huis weer een nieuw huisnummer kreeg. Die nummering was niet per straat, maar bevat een oplopend nummer voor elk gebouw: huis, schuur of stal en liep in 1898 van 1 tot en met 550. Met de naam van de hoofdbewoner en aanvullende kadastergegevens zijn de eigenaar en de locatie van het pand vastgesteld. De woningen in de wijken A tot en met F zijn beschreven.

De gemeente was in 1898 verdeeld in:

  • Wijk A Kerkbuurt
  • Wijk B Oosterbuurt
  • Wijk C Duinderbuurt
  • Wijk D is het duingebied gesplitst in een zuidelijk deel: Brabantsche landbouw en een noordelijk deel: Duinontginning
  • Wijk E is Bakkum, toen gelegen ten noorden van de Zeeweg, gesplitst in Noord- en Zuid-Bakkum en
  • Wijk F gesplitst in Schulpstet en Noordeind.

Op termijn is het de bedoeling dat de gegevens per woning digitaal zijn te raadplegen door het aanklikken van de woning op een digitale kaart van Castricum. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van CasGis dat bouwt op informatie uit het nationale HisGis-programma van de Fryske Akademie en de KNAW. Doel van HisGis is alle kadastrale informatie, die in het begin van de 19e eeuw voor het eerst beschikbaar kwam, digitaal toegankelijk te maken. Inmiddels zijn alle woningen in Castricum in 1898 op een digitale kaart opgenomen en wordt gewerkt aan het inbrengen en verbeteren van gegevens.

Een vervolg van het project 1898 is een beschrijving van de bewoningsgeschiedenis in 1930. In dat jaar is de gemeente Castricum overgegaan van een huisnummering per wijk naar een huisnummering per straat. Vanaf 1930 is elke straatnaam officieel en in een lijst van straatnamen en huisnummers vastgelegd met vermelding van de hoofdbewoner van het betreffende huisnummer.

Inmiddels is de beschrijving van de bewoningsgeschiedenis van Breedeweg, Dr. Jacobilaan, Mient, Overtoom, Schoolstraat, Schoutenbosch, Sifriedstraat en Vinkebaan gereed.

Voor deze beschrijvingen zijn naast de familiegegevens ook veel kadastrale gegevens uit de archieven in Alkmaar en Haarlem gebruikt.

In het verslagjaar is in de archieven ook gewerkt aan de reconstructie van de Castricumse families van voor 1811 en verder voor het jaarboek aan de rubriek met de gebeurtenissen honderd jaar geleden, aan de geschiedenis van de Overtoom en aan de geschiedenis van de families Admiraal en Poel.

Cultuurhistorie en Monumenten

Voor de communicatie binnen de taakgroep is evenals in 2020 vooral van de digitale mogelijkheden gebruik gemaakt. Slechts enkele vergaderingen van de Monumentenraad en de Klankbordgroep Duin en Bosch vonden doorgang. Met de gemeentelijke functionaris voor erfgoedzaken hebben we regelmatig contact onderhouden. Bij het pleidooi van de Monumentenraad voor uitbreiding van uren van deze adviseur hebben wij ons graag aangesloten. Gepubliceerde omgevingsvergunningen zijn beoordeeld, evenals het voorontwerp Omgevingsvisie.

Aan het gemeentebestuur is voorgesteld monumenten- informatieborden te plaatsen bij de voormalige boerderij Albert’s Hoeve en bij de eendenkooi.


Jaarboek 45, pagina 94

Ook is voorgesteld om schildjes (ANWB-model) beschikbaar te stellen voor gemeentelijke monumenten en mee te werken aan een krantenpagina ter promotie van ons erfgoed. Suggesties werden gedaan voor verbetering van de gemeentelijke website. Aandacht is gevraagd voor herstel van de tankval. Een presentatie over cultuurhistorie wordt voorbereid in samenwerking met de stichting Alkmaardermeeromgeving.

Aan de politieke partijen zijn aanbevelingen gestuurd voor partijprogramma’s op het gebied van erfgoed. Over de mogelijkheid om de gevels van het oude ‘Armenhuis’ aan de Overtoom in de oorspronkelijke staat terug te brengen, hebben we overleg geopend met de eigenaar, een gespecialiseerd bouwbedrijf en de gemeente. In onderzoek is voorts de restauratie van drie houten graftekens bij de dorpskerk.

Tenslotte is de voorbereiding van een interactieve kaart, als basis voor de kennis over Castricum rond de totstandkoming van het kadaster, een stap dichterbij gekomen dankzij het werk van het team archiefonderzoek.

Fotografie en film

Ook dit jaar werden de geplande werkzaamheden flink verstoord door de coronamaatregelen, waardoor we een groot deel van het jaar niet in onze werkruimte terecht konden.

Gelukkig hebben we de mogelijkheid om thuis ook aan de diverse informatiebanken te werken. Dit jaar hebben we daarom veel materiaal thuis uitgezocht en verwerkt. Er zijn heel veel dia’s gescand en er is onderzocht of ze al aanwezig waren. Ook losse foto’s zijn bekeken en eventueel ingevoerd.

ICT

In 2021 zijn de voorbereidingen gestart voor de aanschaf van nieuwe PC’s, bijbehorende schermen en een nieuwe NAS. De huidige PC’s en NAS waren alle al ouder dan acht jaar.

Jaarboek

Ondanks de beperkingen vanwege de coronamaatregelen is de redactie er in 2021 in geslaagd om een gevarieerd 44e Jaarboek samen te stellen, dat opnieuw 120 pagina’s bevat.

Indien mogelijk vergaderden de redactieleden bij elkaar thuis, maar vaak werden de artikelen digitaal behandeld. Rond de zomer werd afscheid genomen van Nico Lute en Anneke Zonneveld, maar dat vormde geen belemmering voor de tijdige opmaak van het nieuwe jaarboek door uitgeverij Pirola, die er ook voor zorgde dat de boeken eind oktober van de persen rolden in een oplaag van 1.500 exemplaren.

Uitreiking van het 44e Jaarboek aan mevrouw Tienk Smeets.
Uitreiking van het 44e Jaarboek aan mevrouw Tienk Smeets. Foto Cees Dekker.

Gelukkig was het mogelijk om op de gebruikelijke wijze het eerste exemplaar van deze 44e editie op 29 oktober feestelijk uit te reiken aan mevrouw Tienk Smeets. Zij is de dochter van de man die van 1945 tot 1968 burgemeester was van Castricum.

Tentoonstellingen

De coronamaatregelen hebben ook grote invloed gehad op het werk van onze taakgroep.
In 2021 bleef de tentoonstelling ‘75 jaar Bevrijding’ hangen tijdens de schaarse open dagen.

Ondertussen startte de taakgroep met de voorbereidingen van de tentoonstelling ‘Emigratie’. We proberen hierin een beeld te schetsen van het waarom en het hoe Castricummers een nieuw leven hebben opgebouwd in het buitenland. De opening van deze tentoonstelling heeft plaatsgevonden in mei 2022.

Het bestuur

In het jaar 2021 heeft John Hommes de voorzittershamer van Peter Sibinga overgenomen. Nadat Theo Admiraal had aangegeven dat hij het penningmeesterschap wilde neerleggen, zijn we er in geslaagd Rick Buijsingh voor de functie te interesseren en is hij als opvolger benoemd. Albert Lourens, al eerder bestuurslid, heeft de nog openstaande vacature ingevuld.

Bestuurssamenstelling per 31 december 2021:

  • John Hommes, voorzitter
  • Folkert Bangma, secretaris
  • Rick Buijsingh, penningmeester
  • Rino Zonneveld, coördinator extern
  • Albert Lourens, coördinator intern.

Het bestuur is in dit jaar zes keer bijeengeweest, waarvan drie keer online.

Oud-Castricum is een gezonde stichting, waarvan het donateursaantal op 31 december 2021 op ruim 1.200 stond. Het bestuur dankt iedereen die hiertoe in het afgelopen jaar heeft bijgedragen.

Folkert Bangma

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Jaarboeken

27 mei 2024

Kroniek 2021 van Castricum en Bakkum (Jaarboek 45 2022 pg 87-91)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.


Jaarboek 45, pagina 87

Kroniek 2021 van Castricum en Bakkum

Januari

1 Castricummer Theo Groot wordt honderd jaar.

9 Inzameling kerstbomen voor hergebruik door Meer-Bomen Nu.

11 Het echtpaar Bellis-Van de Berg is vijfenzestig jaar getrouwd.

11 Start sloop van het voormalige postkantoor aan de C.F. Smeetslaan voor de bouw van het woonproject Romeo & Julia.

11 Wethouder Slettenhaar overhandigt de eerste van vijfhonderd dinercheques ter waarde van 40 euro die bestemd zijn voor kwetsbare mensen in de gemeente.

Overhandiging door wethouder Slettenhaar van de eerste van vijfhonderd dinercheques die bestemd zijn voor kwetsbare mensen.
Overhandiging door wethouder Slettenhaar van de eerste van vijfhonderd dinercheques die bestemd zijn voor kwetsbare mensen. Foto Henk de Reus.

13 Energiecoöperatie CALorie viert haar tienjarig bestaan.

20 Als aftrap van de Nationale Voorleesdagen leest wethouder De Haan online voor uit het prentenboek ‘Coco kan het’ van Loes Riphagen.

26 Het college van burgemeester en wethouders kiest voor veld 5 van FC Castricum als bouwlocatie voor het nieuwe zwembad.

Februari

9 Eerste van twee online consultatieavonden over de plannen voor de bouw van een nieuwe basisschool annex kindcentrum op de hoek Sifriedstraat-Bakkummerstraat.

11 Het Bonhoeffer College wint de bouwinnovatieprijs voor het schooljaar 2020-2021.

11 Burgemeester Toon Mans en ondernemer Wim van Vliet tekenen een samenwerkingsovereenkomst voor de bouw van vierentwintig koopappartementen langs de Soomerwegh.

13  Na vele jaren kan er weer geschaatst worden op de Kennemer IJsbaan en de gemeentelijke sloten en vijvers. Binnen een week treedt de dooi echter alweer in.

Ook op de vijver aan de Beethovensingel kon er in februari even worden geschaatst.
Ook op de vijver aan de Beethovensingel kon er in februari even worden geschaatst. Foto Hans Boot.

14  Evert Castelein, commissielid namens de fractie van D66, is overleden.

16 Hans Holtslag, onder andere actief bij de protestantse kerk, is benoemd tot lid in de orde van Oranje Nassau.

19 De voedselbank ontvangt een cheque van ruim achthonderd euro van stichting Muttathara.

19 Wethouder Slettenhaar opent de uitkijktoren van PWN op het duin bij de Papenberg.

Maart

4 Arthur van Dijk, commissaris van de Koning in Noord-Holland, krijgt een rondleiding door het stationsgebied.

4 Trekking en uitreiking van de prijzen van de actie ‘Handje Contantje’ van de ondernemers in het centrum van Castricum.

De winnaars van de actie ‘Handje Contantje’ van de ondernemers in het centrum van Castricum zijn bekend.
De winnaars van de actie ‘Handje Contantje’ van de ondernemers in het centrum van Castricum zijn bekend. Foto Aart Tóth.

5 Extinction Rebellion houdt een sit-in in het gemeentehuis en eist dat de gemeente de klimaat- en ecologische noodtoestand uitroept.


Jaarboek 45, pagina 82

6 Hans Holtslag, ereburger van Cluj-Napoca en onderscheiden met de erepenning ‘Internationale federatie van onderwijsgemeenschappen (sectie Roemenië) is overleden.

9 Nico Stuifbergen, de vroegere kruidenier en keeper
van Vitesse in de jaren negentien vijftig en zestig, is overleden.

11 De gemeenteraad stemt in met de bouw van een nieuw zwembad op het sportcomplex Noord-End.

13 Bijeenkomst over klimaatalarm op de Brink, waarvoor zich circa tweehonderd personen hebben aangemeld.

15 Grote opkomst op de eerste stemdag voor de verkiezingen van de leden van de Tweede Kamer.

15 Camping Ormsby Field wint een Golden Zoover Award voor onder andere hygiëne, sanitair en kindvriendelijkheid

Camping Ormsby Field met de Golden Zoover Award.
Camping Ormsby Field met de Golden Zoover Award. Van links naar rechts Bart Krom, de kleinkinderen Tess en Maud, Yvonne, Wilma en Gerard Veldt. Foto Henk de Reus.

24 De Montessorischool organiseert de 45e Unicefdag en zamelt 3.896,70 euro in voor deze organisatie.

April

1 Ton Kallenberg is benoemd als rector van het Jac. P. Thijsse College.

13 De basisscholen Paulusburcht en De Kustlijn doen mee aan de Nationale Buitenlesdag om op een verfrissende manier onderwijs te krijgen.

19 Negen raadsfracties ondertekenen een brandbrief aan hun collega-raadsleden van Bergen, Uitgeest en Heiloo over het terugdringen van de kosten van de gezamenlijke werkorganisatie.

26 Acht inwoners van de gemeente Castricum zijn benoemd tot lid in de Orde van Oranje-Nassau. Dat zijn uit Castricum: mevrouw M. Hoogerbrugge en de heren F. Bakker, W.A. Brakenhoff, H.J. Meijer, W.C. Res en F.J.G.M. Schreuder. Uit Akersloot: de heren J.P.M. Kok en T.H. Pekel. In verband met de corona-maatregelen krijgen zij het lintje thuis opgespeld.

27 Ook dit jaar worden alle festiviteiten op Koningsdag afgelast. Sommigen zijn echter creatief genoeg om zelf iets te organiseren.

Mei

1 De 64-jarige Menno Twisk viert zijn 50-jarig jubileum bij de Castricumse Reddingsbrigade.

8  Aftrap van de jubileumactiviteiten van Vitesse ’22 in verband met het 100-jarig bestaan in 2022. Daarvoor wordt onder andere het sponsormonument ‘het Stalen Hert’ onthuld.

De jubileumcommissie van Vitesse ’22 bij ‘het Stalen Hert’.
De jubileumcommissie van Vitesse ’22 bij ‘het Stalen Hert’. Van links naar rechts Jacob Stuifbergen, Koen Glorie, Marcel Krimp en Dennis Vermolen. Foto Hans Boot.

9  André Lamme (voormalig wethouder Ruimtelijke Ordening en Milieu) en Nel Vermeulen zijn zestig jaar getrouwd.

12 De provincie bevestigt in haar brief aan de gemeente dat de aangepaste begroting wordt goedgekeurd en het preventief toezicht wordt ingetrokken.


Jaarboek 45, pagina 89

20 Opening van het vernieuwde NS-station door het in werking stellen van het gerestaureerde carillon uit 1969 dat jarenlang was opgeslagen.

Het carillon van het NS-station.
Het carillon van het NS-station. Stationsweg 4 in Castricum, 1969. Foto Utrechts archief. Collectie Oud-Castricum. Toegevoegd.

27 De raad besluit het terrein van de voormalige Montessorischool aan Koekoeksbloem te bestemmen voor woningbouw, waardoor deze locatie afvalt voor de realisatie van een Integraal Kind Centrum voor Castricum-Oost.

Juni

1 De Roset komt als beste ijsmaker van de provincie uit
de bus tijdens de landelijke keuring door het Patisserie
College.

De Roset is beste ijsmaker van de provincie geworden.
De Roset is beste ijsmaker van de provincie geworden. V.an links naar rechts Hans Tros (Patisserie College), Vince en Krista Spijkerman, Lisa de Haan en Margo Tomassen van De Roset. Foto Aart Tóth.

7 Presentatie van de biografie van Hennie Huisman, de vroegere tv-presentator uit Bakkum, in Het Ruiterhuys.

Presentatie van de biografie van Hennie Huisman.
Presentatie van de biografie van Hennie Huisman met naast hem een opvallend geklede Jacques d’Ancona. Foto Hans Boot.

12 Jaarlijkse Slootjesdag van IVN Midden-Kennemerland en de gemeente om te speuren naar het leven in en rond de sloot bij het Zeerijdtsdijkje in Bakkum.

Juli

4 In Bakkum houdt Stichting KIST op het Schulpersplein de ‘Dag van de Schelpen’ om kennis te maken met de geschiedenis van de schelpenvissers, -vaarders en -branders.

Op de ‘Dag van de Schelpen’ overhandigen scholieren van De Kustlijn het eerste exemplaar van het fietsboekje voor de schelpenroute aan burgemeester Mans.
Op de ‘Dag van de Schelpen’ overhandigen scholieren van De Kustlijn het eerste exemplaar van het fietsboekje voor de schelpenroute aan burgemeester Mans. Foto Hans Boot.

5 Verontruste ondernemers uit het centrum van Castricum bieden burgemeester Mans een petitie aan, waarin zij uitstel vragen van de pilot om het centrum autoluw te maken.

9 Zomeravondvoetbal van start bij FC Castricum.

20 Jeu de Boulesvereniging De Stetters start met het maandelijkse schelpentoernooi.

Augustus

13 Vele vrijwilligers zijn actief op het Castricumse strand tijdens de achtste editie van de schoonmaakactie door Boskalis Cleanup Tour.

Vier vriendinnen leveren hun ingezamelde afval in tijdens de opruimactiedag van Boskalis Cleanup Tour op 13 augustus.
Vier vriendinnen leveren hun ingezamelde afval in tijdens de opruimactiedag van Boskalis Cleanup Tour op 13 augustus. Foto Hans Boot.

16 Cultuurbuurtcafé van start in Geesterhage.

22 Zomerboost op sportpark Noord-End met clinics van diverse verenigingen.


Jaarboek 45, pagina 90

27 Burgemeester Mans onthult het schelpenvissersbeeld op het Schulpersplein in Bakkum.

Het schelpenvissersbeeld op het Schulpersplein in Bakkum is geopend.
Het schelpenvissersbeeld op het Schulpersplein in Bakkum is geopend. Van links naar rechts ontwerpster Anja Jonker, Yvonne Pieters, Oscar Paanen (gieter van het beeld) en burgemeester Mans. Foto Nico Lute.

29 Vitesse’22 wint de CAL Cup 2021.

September

5 Geslaagd eerste Muziektuinen Festival.

7 Toon Mans is tien jaar burgemeester van Castricum.

17  Proef autoluwe Dorpsstraat van start. De pilot duurt tot 15 oktober.

18  Prijsuitreiking aan de winnaars van de Groene Tuinen Challenge in de Tuin van Kapitein Rommel.

De prijswinnaars van de Groene Tuinen Challenge.
De prijswinnaars van de Groene Tuinen Challenge. Behalve de drie jongste kinderen staan op de foto van links naar rechts Esther Carton, Peter Zwitser, Amie Carton en Margreet Heeman. Foto Marie Kiebert.

19  Eerste seizoensmarkt in het dorpshart.

21 De gemeenteraadspartijen CKenG en GDB besluiten tot een fusie en gaan verder onder de naam ‘Lokaal Vitaal’.

25 Ludieke finale van de kunstexpositie ‘Oase der Muzen’ in en rond de tuin van Kapitein Rommel.

28 Nic Jonker is op 82-jarige leeftijd overleden. Hij was een bekend voetballer bij Vitesse ’22, FC Haarlem en Telstar en vanaf de oprichting lid van Shanty- en Folksongkoor De Skulpers.

Oktober

10 Lia Kooijman overhandigt als opbrengst van de verkoop van zelfgemaakte sieraden een cheque van 6.000 euro aan het Koningin Wilhelmina Fonds.

Lia Kooijman overhandigt een cheque van 6000 euro aan het Koningin Wilhelmina Fonds.
Lia Kooijman overhandigt een cheque van 6.000 euro aan het Koningin Wilhelmina Fonds. Foto Henk de Reus.

10 Specifieke markt in Franse sferen in het centrum met een optreden van zanger Edouard.

13 Lars en Tess Hoogerwerf bieden burgemeester Mans een petitie aan, waarin wordt gevraagd om een herinvoering van de bomenkapvergunning.

28 Initiatiefgroep Nieuw Zwembad presenteert aan de gemeenteraad een totaalplan met sporthal en woningen.

29 Presentatie van het 44e Jaarboek van Oud-Castricum en overhandiging van het eerste exemplaar aan Tienk Smeets, een dochter van de vroegere burgemeester.


Jaarboek 45, pagina 91

31 Oud-geschiedenisdocente Karen Faber vertrekt op de fiets naar de klimaattop in Glasgow.

November

3 Optreden van Willeke Alberti voor bewoners van de Santmark.

Willeke Alberti treedt op voor de bewoners van de Santmark.
Willeke Alberti treedt op voor de bewoners van de Santmark. Foto Henk de Reus.

4  Luxe suite in oude watertoren op het landgoed Duin en Bosch feestelijk geopend.

Opening van de suite in de watertoren van Duin en Bosch.
Opening van de suite in de watertoren van Duin en Bosch. Foto Hans Boot.

5  Omroep Castricum viert het 25-jarig bestaan. Sander Verschoor, Jan Uiterwijk en Tino Klein ontvangen een Koninklijke onderscheiding.

Drie medewerkers van Omroep Castricum worden tijdens de viering van het zilveren jubileum benoemd tot Lid in de Orde van Oranje- Nassau.
Drie medewerkers van Omroep Castricum worden tijdens de viering van het zilveren jubileum benoemd tot Lid in de Orde van Oranje- Nassau. Van links naar rechts Jan Uiterwijk, Tino Klein en Sander Verschoor. Achter burgemeester Mans en rechts Win Bijman, locoburgemeester van Opmeer. Foto Cees Dekker.

6  Zo’n tweehonderd Castricummers lopen mee met de klimaatmars in Amsterdam.

25  Start van de campagne ‘Orange The World’ tegen geweld tegen vrouwen die wordt gesteund door het gemeentehuis tien dagen in het oranje licht te zetten.

26  Presentatie van het boek ‘Invasie 1799’ van de auteur Bob Latten over de slag bij Castricum.

December

2 Burgerinitiatief ‘De groene variant’ van Henk van der Eng en Fons Lute voor het verleggen van de spoorlijn wordt aan de gemeenteraad gepresenteerd met verzoek deze toe te voegen aan de vier varianten voor het oplossen van het knelpunt Beverwijkerstraatweg.

8 Fred en Willa Bakker van kinderboerderij ’t Dierenduintje ontvangen een cheque van 250 euro van Jeu de Boulesvereniging De Stetters.

20 De gemeente verrast de bewoners van de pas opgeleverde flexwoningen aan de Puikman met een kerstpakket en duinkaart.

De bewoners José Zwaag (links) en Mohammed Ajindi van de net opgeleverde flexwoningen aan de Puikman hebben een kerstpakket van de gemeente ontvangen.
De bewoners José Zwaag (links) en Mohammed Ajindi van de net opgeleverde flexwoningen aan de Puikman hebben een kerstpakket van de gemeente ontvangen. Rechts manager Viktor Rotteveel van Flexwonen NH. Foto Hans Boot.

21 Alle groepen van kindcentrum De Paulusburcht bezorgen zelf gemaakte kerst- en nieuwjaarskaarten bij bewoners van de Santmark.

29 Stichting Welzijn Castricum is verhuisd van Geesterhage naar het vroegere gebouw van de Vrienden van De Bakkerij aan de Dorpsstraat 30.

Hans Boot

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Jaarboeken

27 mei 2024

Castricum en Bakkum 1921, de gebeurtenissen (Jaarboek 45 2022 pg 83-86)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.


Jaarboek 45, pagina 83

Castricum en Bakkum 1921, de gebeurtenissen

De eerste Openbare Lagere School.
De eerste openbare lagere school op de hoek van de Schoolstraat en de Dorpsstraat, gebouwd in 1854. Daarachter het oude raadhuis. Dorpsstraat 65-67 in Castricum, 1924. Collectie Pennekamp. Toegevoegd.

In het jaar 1921 is de mogelijkheid geopend om subsidie te krijgen bij de bouw van een huis. Er is een grote behoefte aan woningen. Vele Castricummers hebben bij de gemeente subsidie aangevraagd en bouwtekeningen ingediend. De te bouwen huizen waren vooral gepland aan de Bakkummerstraat, de Ruiterweg en de Stetweg.

Er is besloten om de oude school hoek Dorpsstraat–Schoolstraat te gaan verbouwen. Een andere optie was om deze school en die aan de Van Oldenbarneveldweg te slopen en te vervangen door een halverwege beide scholen te bouwen nieuwe openbare lagere school.

De gebeurtenissen in Castricum van honderd jaar geleden zijn vooral ontleend aan de gemeenteraadsnotulen, de inkomende en uitgaande stukken van de gemeente Castricum, dossiers in het gemeentearchief, de provinciale bladen, de registers van de burgerlijke stand enzovoorts.

1 januari 1921

Het gemeentebestuur bestaat uit burgemeester Lommen, de wethouders Piet Kuijs en Cornelis Spaansen en de raadsleden Gerrit Kuijs, Geert Middelveld, Hendrik Schipper, Piet Twisk en Henderik Zandbergen. Klaas van Lunen is de gemeentesecretaris en Bernardus Res de gemeenteontvanger.

Castricum telt op 1 januari 1921 4.503 inwoners. Dit aantal is op 31 december toegenomen tot 4.639. In de gemeente worden er in dit jaar 124 kinderen geboren, er overlijden 128 inwoners en er worden 41 huwelijken gesloten.

6 januari 1921

C. Dijkhuizen en 31 anderen, allen ouders van schoolgaande kinderen op de openbare scholen, doen het verzoek om in het vervolg op katholieke feestdagen op die scholen onderwijs te geven.

Voor de functie directeur-administrateur van de Gemeentelijke Lichtbedrijven wordt Jacobus van Hoeve benoemd, die dan nog woont in Visby (Zweden) en de betrekking per 1 maart aanvaardt. Bij dezelfde onderneming wordt tot monteur-meteropnemer benoemd op een weekloon van 38 gulden: Hendrik van Amersfoort, dan nog wonend in Beverwijk.

16 februari 1921

In verband met de bepalingen van de Lager Onderwijswet van 1920 wordt de commissie van toezicht op het lager onderwijs opgeheven en de leden eervol ontslagen. Door de raad wordt een verordening vastgesteld regelende de inrichting en de samenstelling van de commissie van plaatselijk toezicht op het lager onderwijs in de gemeente Castricum. De Schoolcommissie bestaat uit negen leden en benoemt uit haar midden een voorzitter en secretaris; de leden worden voor drie jaar benoemd.

7 maart 1921

Het bestuur van de vereniging ‘Castricum Vooruit’ heeft een rapport uitgebracht over het tot stand brengen van een behoorlijk vaarwater. Dit rapport wordt door Burgemeester en wethouders (B&W) onderzocht.

Pieter Korn neemt ontslag als lid van het Burgerlijk Armenbestuur in verband met zijn vertrek uit de gemeente.

De gemeenteraad levert een bijdrage van 10 procent in de wachtgeldregeling van het werkloos wordend personeel, dat woont in onze gemeente en werkzaam is bij de Verenigde Koninklijke Papierfa- brieken van de firma Van Gelder en Zonen in Amsterdam.

Petrus Johannes Valkering was lid van de schattingscommissie Rijksinkomstenbelasting, woont niet meer in deze gemeente en krijgt als lid eervol ontslag. Als opvolger wordt benoemd Dirk Cornelis Twisk (1866).

Veldwachter Bleijendaal.
Veldwachter Bleijendaal. In 1917 was Piet Bleijendaal een van de 84 sollicitanten voor politieman in Castricum. Zijn vader was afkomstig uit Heemskerk. Naast ordebewaarder was jij ook deurwaarder, bode en klokkenluider. Op 55 jarige leeftijd ging hij met pensioen. Collectie Oud-Castricum. Toegevoegd.

Tot gemeenteveldwachter is per 29 maart benoemd Pieter Bleijendaal, geboren in Den Helder (1884).

14 april 1921

De heer A. Jacobs en mevrouw M. Liefting-Duijker zijn benoemd als leden van het Burgerlijk Armenbestuur als opvolgers van de heer P. Korn en mevrouw A. Louter-de Weijer.

Van het Rijk wordt door de gemeente een gedeelte van het strand gehuurd nabij de strandweg om te kunnen verhuren aan personen die daar een tentje willen plaatsen, zodat bezoekers daar verversingen kunnen gebruiken. Huur van een lengte van 100 meter tegen een huurprijs van 5 cent per meter.

Uitvoerige discussie in de gemeenteraad over de toekomst van de twee openbare lagere scholen:

  • school 1 op de hoek van de Schoolstraat en Dorpsstraat;
  • school 2 in Bakkum aan de Van Oldenbarneveldweg.

De varianten zijn:
a. beide bestaande scholen afdoende verbeteren;
b. de oude school 1 afbreken en op die plaats een nieuwe school bouwen;
c. beide scholen opheffen en halverwege een nieuwe school bouwen.


Jaarboek 45, pagina 84

De kosten van de verschillende varianten worden nog begroot en tekeningen worden gemaakt.

21 april 1922

Voor de benoeming van een schoolarts is een verzoek bij de gemeenteraad ingediend door P. Lommen en D. Commandeur, respectievelijk voorzitter en secretaris van de rooms-katholieke Vereniging Het Wit-Gele Kruis en door B.A. Res en N.A. Nijsen, voorzitter en secretaris van de Vereniging Het Witte Kruis te Castricum. Omdat de noodzakelijkheid niet is gebleken en ook in verband met de financiële toestand van de gemeente wordt dit verzoek door de gemeenteraad afgewezen.

Opgave geneeskundigen werkzaam in Castricum:

  • huisarts: Y. Schoonhoff; vijf geneesheren bij Duin en Bosch;
  • apotheker: mejuffrouw M.A. van der Vegte;
  • vroedvrouw: mejuffrouw J.J. Vahl.
Café 'De Goede Verwachting' van Willem Castricum.
Café ‘De Goede Verwachting’ van Willem Castricum. Van links naar rechts: onbekend, Cor Castricum, Nelis Castricum, Piet Sap, onbekend, Siem Morsch, Mien Morsch, Jo Col, Marie Col, in de auto Baas Wullem. Voorste rij: Dirk Castricum, Anton Castricum, Mien Castricum, Doris Castricum, Dieuwe Castricum. Nu (2010) staat hier een restaurant met daarboven een appartementencomplex. Heereweg 36 in Bakkum, 1920. Collectie Stuifbergen. Toegevoegd.

Opgave aan de inspecteur der directe belastingen te Alkmaar van de vergunninghouders voor de verkoop van sterke drank en de huurwaarde voor het bedrijf:

  1. Rika van Benthem: 224 gulden, wijk A, nummer 216, De Vriendschap
  2. H.Bischot/J. Blauw: 274,50 gulden, wijk A, nummer 157, De Rustende Jager
  3. Ant. van Benthem: 262,50 gulden, wijk A, nummer 71, Dorpsstraat, hoek Burgemeester Mooijstraat
  4. P. Schotvanger: 156 gulden, wijk A, nummer 134, Burgemeester Mooijstraat (De Harmonie)
  5. C. Stuifbergen: 106,75 gulden, wijk A, nummer 67, Dorpsstraat (De Landbouw)
  6. H. Kerkhoff: 160 gulden, wijk A, nummer 57, Dorpsstraat (Funadama)
  7. P. Spanjaard: 71,70 gulden, wijk A, nummer 41, Beverwijkerstraatweg (Duinzicht)
  8. A.L. Burgering: 57,50 gulden, wijk C, nummer 122, Bakkummerstraat
  9. W. Borst: 79 gulden, wijk E, nummer 16, Nu Fase Fier
  10. G. van Egmond: 93 gulden, wijk E, nummer 63, Heereweg 12 (Café De Onderneming)
  11. C. Castricum: 106 gulden, wijk E, nummer 51, Heereweg 36 (De Goede Verwachting)
Rijksstraatweg (nu Dorpsstraat) met links café De Landbouw.
Rijksstraatweg (nu Dorpsstraat) met links café De Landbouw. Duidelijk zichtbaar is de trambaan met wissel en rechts op de achtergrond de waterpomp voor de stoomtram. Café De Landbouw is in trek bij wachtende reizigers; dit geldt ook voor het iets verder gelegen café van Toon van Benthem.

20 mei 1921

Als een van de eersten verkrijgen Theodorus van Weenen, metselaar en Johannes Spil, timmerman, van de gemeente een hypotheek voor de bouw van een dubbele arbeiderswoning (Mient 47 en 49).

Aan de verschillende aanvragers voor de bouw van een woning wordt 80 procent hypotheek verstrekt.
Naast de verstrekking van een hypotheek door de gemeente kan er ook in 1921 een subsidie door het Rijk worden verkregen.

Bij koninklijk besluit van 8 november 1920 kan de Minister van Arbeid premies toekennen ten behoeve van de bouw van particuliere woningen met een maximale inhoud van 450 vierkante meter. De premie bedraagt 20 gulden per vierkante meter woningoppervlakte (voor zolders geldt 10 gulden) met een maximum van 2.000 gulden per woning.

Van deze nieuwe regeling wordt in Castricum veel gebruik gemaakt. Er wordt in 1921 een groot aantal aanvragen voor premie ingediend met bijvoeging van bouwtekeningen. De premies worden alleen beschikbaar gesteld voor deugdelijke arbeiders- of bescheiden middenstandswoningen.

De aanvraagprocedure is veelomvattend. Verzoeken om premie worden gericht aan het gemeentebestuur. Dit bestuur vraagt aan de Minister van Arbeid goedkeuring voor de premieverstrekking met het overleggen van bouwtekeningen en een globale raming van de bouwkosten. Voor de bouw van woningen die voor premie in aanmerking komen, kunnen zo nodig door het Rijk aan de gemeente hypotheken worden verleend tegen een rente van 6 procent voor de tijd van 15 jaar.

Veel inwoners met bouwplannen doen een aanvraag voor toekenning van premie. De te bouwen huizen zijn vooral gelegen aan de Bakkummerstraat, Ruiterweg en Stetweg.


Jaarboek 45, pagina 85

Bouwtekening woning Piet de Baat.
Bouwtekening woning Piet de Baat (afbeelding 1).

Per te bouwen woonhuis moet een uitvoerige procedure voor toekenning subsidie worden gevolgd.

Als voorbeeld de subsidie voor Petrus de Baat (1899) aan de Kramersweg.
Aanvraag op 11 april 1921 aan B&W van Castricum voor een woning die zal worden gebouwd op het terrein gelegen aan de Kramersweg.

Oppervlakte van de woningvloer buitenwerks gemeten 52 vierkante meter en van de zolderverdieping 40,5 vierkante meter. Indienen bouwtekeningen (afbeelding 1) in drievoud, stichtingskosten zonder grondprijs schatting 4.500 gulden; de grondprijs bedraagt 500 gulden.

P. de Baat ondertekent een verbintenis dat hij gedurende 15 jaar na voltooiing van de woning deze zal bewonen of ter bewoning doen gebruiken, bij verhuur geen sleutelgelden zal heffen met een eventuele huur van 6 gulden per week.

Advies van opzichter G. Slop van Gemeentewerken aan B&W om vergunning te verlenen tot het bouwen van het woonhuis. Bouwpremie kan bedragen 52 x 20 gulden en 40,5 x 10 gulden = 1.445 gulden.

Het echtpaar Piet en Trien de Baat.
Het echtpaar Piet en Trien de Baat. Petrus de Baat (1899-1987) geboren in Velsen, was werkzaam op Duin en Bosch, eerst in de keuken en later als portier, trouwt in 1921 met Catrina van Koot (1898-1980); zij woonden later op Torenstraat 26.

Brief van 4-5-1921 van Staatstoezicht op de Volksgezondheid, Hoofdinspectie Volkshuisvesting uit ’s-Gravenhage aan B&W met de mededeling dat aan de Minister van Arbeid is voorgesteld om een subsidie van 1.330 gulden toe te kennen en voor eenzelfde bedrag te verstrekken aan P. de Baat.

Brief van B&W aan P. de Baat dat een positief advies is uitgebracht aan de minister om een premie van 1.330 gulden te verstrekken.

Landelijke publicatie op 20-5-1921 van het Ministerie van Arbeid van het subsidiebedrag met de namen van de betrokkenen en ook de naam van P. de Baat.

Na ontvangen van de machtiging van de minister moet binnen drie maanden met de werkzaamheden worden gestart.

Brief van 12-8-1921 van B&W aan P. de Baat dat een premie zal worden uitgekeerd van 1.330 gulden, die zal worden uitgekeerd ineens, wanneer de woning glas- en waterdicht is, mits aan een aantal bouwtechnische voorwaarden is voldaan.

Woning van Piet de Baat aan de Kramersweg.
Woning van Piet de Baat aan de Kramersweg op de hoek met de Duin en Boschweg, vlakbij de spoorlijn en kort voor de afbraak in 1943.

Jaarboek 45, pagina 86

1 juni 1921

De gemeenteraad neemt het besluit om de oude school bij het raadhuis te verbouwen en niet te kiezen voor nieuwbouw. De inspecteur van het Lager Onderwijs oordeelde dat de bestaande school afdoende kan worden verbeterd om aan de geldende eisen te voldoen. Dit plan is aanzienlijk voordeliger dan de bouw van een nieuwe school. In het plan worden de lokalen langs de Dorpsstraat omgebouwd tot gymnastieklokaal en de lokalen langs de Schoolstraat worden drastisch verbouwd. Om de geluidshinder te verminderen, wordt de Schoolstraat geasfalteerd.

De Openbare Lagere School.
De Openbare Lagere School. Kinderen op de speelplaats, met onderwijzer. Dorpsstraat 67 in Castricum, 1923. Collectie Oud-Castricum. Toegevoegd.

Bestek en voorwaarden voor het slopen van gangen, het leggen van riolering, de bouw van privaten en het aanbrengen van tussenmuren is vastgesteld op 29 juli; de openbare aanbesteding volgt op 15 september.

De afdeling voor U.L.O heeft op de school geen reden meer van bestaan en wordt opgeheven.

1 juli 1921

Er wordt besloten om de gemeente aan te sluiten bij de Postcheque- en Girodienst.

Eervol ontslag aan onderwijzer Dirk Dekker na 42 jaar aan de dorpsschool verbonden te zijn geweest.

Meester Dirk Dekker.
Meester Dirk Dekker (1856-1922), van wie vele Castricummers les hebben gehad.

27 september 1921

Leningen worden aangegaan voor de verbouw van de school en voor de uitbreiding van het gasbuizennet en het elektrisch net.

Raadslid Gerrit Kuijs vraagt om de Veldweg (Bleumerweg) te verbeteren met het laten aanbrengen van sintels tot zijn woning aan het einde van die weg, die dan nog onberijdbaar en onbegaanbaar is.

24 oktober 1921

De snelheid van de tram in de kom van het dorp wordt gemaximeerd. Op het gedeelte van de Rijksstraatweg (Dorpsstraat) tegenover de Burgemeester Mooijstraat en de weg ’t Over (Overtoom) maximaal 5,5 kilometer per uur en van de weg ’t Over tot de rooms-katholieke kerk maximaal 7,5 kilometer per uur.

De stoomtram passeert hier het huidige pand van het Eethuysje.
De stoomtram passeert hier het huidige pand van het Eethuysje. Dorpsstraat 53 in Castricum, 1907. Collectie Stuifbergen. Toegevoegd.

B&W stelt een verordening voor op de heffing van schoolgeld voor het gewoon lager onderwijs en voor het vervolgonderwijs in de gemeente Castricum.

11 november 1921

Opgave 10e volkstelling van het aantal geheel of gedeeltelijk bewoonde huizen:

Wijk A Kerkbuurt, aantal huizen: 235

Wijk B Oosterbuurt, aantal huizen: 35

Wijk C Duinderbuurt, aantal huizen: 182

Wijk D Duin en Bosch, aantal huizen: 69

Wijk E Zuid-Bakkum, aantal huizen: 74

Wijk F Noord-Bakkum, aantal huizen: 20

Wijk G Schulpstet, aantal huizen: 49

Wijk H Noordeinde, aantal huizen: 24

Verspreide huizen, aantal: 30

In het Burgerlijk Armenhuis wonen acht personen, waarvan vijf oude lieden en drie gebrekkigen.

Opgave aantal personen die ondersteuning krijgen:

  • Burgerlijk Armbestuur telt 17 personen, waarvan 13 het gehele jaar; 16 vrouwen en 1 man, vier boven de 70
  • Het rooms-katholiek Parochiaal Armbestuur telt 12 personen, waarvan vier boven de 70.
  • De Diaconie der Nederlands Hervormde Gemeente telt zes personen: 3 vrouwen en 3 mannen; 1 het gehele jaar; geen boven de 70.
In 1963 verkoopt het bestuur van de diaconie het huisje aan Klaas Schoenmaker (1932). Breedeweg 59 in Castricum, 1957. Collectie Oud-Castricum. Toegevoegd.

De gemeenteontvanger Bernardus Res neemt ontslag als secretaris-penningmeester van het Burgerlijk Armenbestuur.

Veel inwoners hebben het financieel slecht en doen een oproep aan de gemeente om meer te bezuinigen en daarmee de lasten te verlagen.

Een commissie wordt ingesteld die onderzoekt of de huren van de gemeentewoningen wel in overeenstemming zijn met de uitgaven van de gemeente.

Er is veel werkloosheid.

Simon Zuurbier

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Jaarboeken

27 mei 2024

Pastor trots op plichtsverzuim veldwachter Tol (Jaarboek 45 2022 pg 62-63)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.


Jaarboek 45, pagina 62

Pastor trots op plichtsverzuim veldwachter Tol

Het linkerdeel van het oude raadhuis was in 1936 het politiebureau van veldwachter Tol.
Het linkerdeel van het oude raadhuis was in 1936 het politiebureau van veldwachter Tol. Dorpsstraat 65 in Castricum, 1950. Collectie Oud-Castricum. Toegevoegd.

De Tweede Wereldoorlog breekt aan en er zijn dan in Castricum drie vaste en twee tijdelijke veldwachters. Een van hen is Johannes Tol, sinds 1932 gemeenteveldwachter.

Wat maakt de pastor zo trots? Een schenking van Herman Peekel uit Beverwijk levert een interessante bijdrage over onze kennis van de Tweede Wereldoorlog in Castricum.

De veldwachters Johannes Tol en Marinus Josef Nieuwenhuizen hebben op 25 februari 1941 niet ingegrepen toen in café Beentjes (later Roozendaal en daarna d’Oude Schimmel) een voor de leider van het Duitse volk beledigend lied werd gezongen.

d'Oude Schimmel.
d’Oude Schimmel. Dorpsstraat 75 in Castricum, 1979. Fotopersbureau De Boer. Collectie Oud-Castricum. Toegevoegd.

Zij werden disciplinair gestraft met een boete van tien gulden, te storten op Stichting Winterhulp Nederland. Deze nationaal-socialistische stichting moest de maatschappelijke hulpverlening in Nederland overnemen.

Al eerder is over dit incident gerept. Zo staat in het 37e Jaarboek (pagina 36-37): “Het optreden van de W.A. – de Weerbaarheids Afdeling van de N.S.B. – zorgde voor onrust.

Gehuld in zwarte kleding marcheerde de afdeling op een zondag in maart 1941, zeer provocerend door Castricum. Er ontstonden onder meer bij café Duinzicht op de Beverwijkerstraatweg schermutselingen die gemakkelijk uit de hand hadden kunnen lopen. Gelukkig kon veldwachter Johannes Tol dat voorkomen door tijdig bemiddelend en kalmerend op te treden”.

Een onderzoekje naar deze nationaal-socialistische ingreep in relatie tot de veldwachters leidt naar teksten uit het ‘dagboek van de kapelaans’. De veldwachters worden in dat boek zes keer genoemd:

  1. op 21-10-1942
    Veldwachter Nieuwenhuizen vertelt een geheim aan kapelaan Holthuizen. De NSB-burgemeester is uit Haarlem gekomen met het bericht dat Castricum ontruimd moet worden;
  2. op 17-02-1943
    Dankzij de oogluikendheid van veldwachter Tol, die hier nog altijd is, kon kapelaan Verheul, zonder ausweis (ID-kaart), het sperrgebied in;
  3. op 02-03-1943
    De avondklok gaat om 22.00 uur in. Tol heeft ’s avonds na tienen Lakeman (NSB) opgebracht en hem vier uur in een arrestantenlokaal laten zitten;
  4. op 15-05-1943
    Tol is geschorst;
  5. op 13-06-1943
    Tol, de manhaftige strijder voor recht en waarheid, is benoemd te Muiderberg en binnen 24 uur is deze benoeming weer ingetrokken;
  6. op 17-07-1943
    De benoeming van Tol is toch doorgegaan.

Het blijkt uit de dagboekaantekeningen dat de kapelaans dus veldwachter Tol respecteerden voor zijn daden.


Jaarboek 45, pagina 63

De brief die veldwachter Tol destijds ontving:

Haarlem, 23 Augustus 1941

Onderwerp: De Commissaris der Provincie Noordholland,

Overwegende, dat blijkens een bericht van den Verbindungsoffizier des Befehlshabers der Ordnungspolizei bij den Procureur-Generaal te Amsterdam, van 8 Augustus 1941, de veldwachters der gemeente Castricum Johannes Tol en Marinus Josef Nieuwenhuizen op 25 februari 1941 in de vervulling van hunne ambtelijke plichten zijn te kort geschoten in dien zin, dat zij, toen zij op genoemden datum des avonds in café Beentjes te Castricum aanwezig waren – en wel volgens hun eigen verklaring voor het verrichten van hun dienst – niet hebben ingegrepen, toen aldaar meermalen een lied werd gezongen, dat voor den Leider van het Duitsche volk, in hooge mate beleedigend was;

Overwegende, dat, ook al zoude verklaring van genoemde veldwachters, dat zij van het zingen van het bewuste lied niets hadden bemerkt, juist zijn, van plichtsverzuim sprake is, nu uit het te dezer zake ingestelde onderzoek onomstootelijk is komen vast te staan, dat het lied is gezongen, zoodat, indien de veldwachters dit niet hebben bemerkt, zij niet met de noodige nauwgezetheid hun politietaak hebben vervuld;

dat de genoemde veldwachters wegens het onderhavige plichtsverzuim een disciplinaire straf verdienen;

b e s l u i t :

1. de bezoldigde veldwachters der gemeente Castricum Johannes Tol en Marinus Josef Nieuwenhuizen ieder te straffen met eene geldboete van 10 gulden door tusschenkomst van den burgemeester van Castricum te storten in de kas van de Stichting “Winterhulp Nederland” met bepaling, dat deze boete, desgewenscht, in vier termijnen van 2,50 gulden kan worden voldaan, mits het geheele bedrag vóór 27 September aanstaande is aangezuiverd;

2. genoemde veldwachters er nadrukkelijk op te wijzen, dat deze milde straf als een zeer uitzonderlijke maatregel moet worden beschouwd en dat zij in geval van hernieuwde tekortkomingen op de strengste bestraffing zullen moeten rekenen.

Expeditie dezes zal worden uitgereikt aan de genoemde veldwachters door tusschenkomst van den burgemeester van Castricum, aan wien tevens een afschrift zal worden gezonden met verzoek om voor de inning van de boete, alsmede voor de overmaking van de ontvangen gelden aan de
Stichting “Winterhulp Nederland” zorg te dragen.

Haarlem, 23 Augustus 1941,
De Commissaris der Provincie Noordholland.

Veldwachter Johannes Tol is geboren op 25-3-1900 in Hoorn en overleden op 15-4-1953 in Alkmaar. Johannes is marechaussee en onbezoldigd veldwachter. Hij woont tot 1932 in Krommenie en vanaf september 1932 in Castricum, eerst aan de Beverwijkerstraatweg 50b en daarna op de Brakenburgstraat 23.

Van 1943-1945 woont hij in Zaandijk. Daarna komt hij terug in zijn laatste woning in Castricum en verhuist in 1948 naar Dorpsstraat 84; hij woont van 1951 tot zijn overlijden (in 1953) in Alkmaar.

Johannes trouwt in 1923 met Margaretha Maria Jong, geboren op 5-4-1900 in Zwaag en overleden op 24-12-1991 in Alkmaar; zij hebben geen eigen kinderen, maar een neef als pleegkind. Na het overlijden van Johannes komt zij in 1953 terug naar Castricum en wel naar Schoutenbosch 69. In 1955 gaat zij wonen op Dorpsstraat 91.

Pastor Gerard Tol.
Pastor Gerard Tol.

De pastor van de ‘Onze Lieve Vrouw van Goede Raad’ kerk in Beverwijk

De ingelijste tekst is geschonken door Herman Peekel. Hij is al vele jaren betrokken als vrijwilliger bij het rijksmonument de Goede Raadkerk aan de Arendsweg in Beverwijk. De kerk is inmiddels verkocht aan projectontwikkelaar Nelis uit Heemskerk. De pastor van deze parochie was de door parochianen zeer beminde Gerard Tol, geboren in 1929 en overleden in 2020.

Het was deze pastor die dit ingelijste document jarenlang op zijn werkkamer had hangen uit respect voor zijn pleegvader, Johannes Tol, veldwachter in Castricum. Gerard was een trots pleegkind van zijn oom en tante: het echtpaar Tol-Jong.

Rino Zonneveld

Bronnen:

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Jaarboeken

27 mei 2024

Wie was … Herman Zomerdijk (Jaarboek 45 2022 pg 54-61)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.


Jaarboek 45, pagina 54

Wie was … Herman Zomerdijk

Marga Zomerdijk met het geschilderde portret van Herman.
Marga Zomerdijk met het geschilderde portret van Herman.

Herman Zomerdijk (1947-2014) is een bekende naam voor veel Castricummers. In Bakkum verschijnt er een brede glimlach op de gezichten als Herman ter sprake komt. Het beeld dat uit de verhalen oprijst is dat van Herman als een aimabele, bescheiden en geliefde Bakkumse bollenboer. Met zijn metaaldetector, als klusser en amateurarcheoloog vond en maakte hij alles. Dat ging hand in hand met een uiterst zorgvuldige werkwijze. Hij hield echter niet van autoriteiten en was wars van regels. Daarnaast was Herman een feestneus. Een kermis in Bakkum zonder hem was niet compleet, zo wordt verteld. Kortom, er zijn prachtige verhalen over deze kleurrijke dorpsgenoot te vertellen.

Jonge jaren

Zoeken en onderzoeken van alles wat hij kon vinden in de omgeving van Bakkum zat er bij Herman al heel jong in. Zijn ouders, vader Piet Zomerdijk en moeder Marie Zomerdijk-Borst, kregen zeven kinderen, waarvan twee jongens en vijf meisjes. Ze woonden met het gezin in een boerderij aan de Heereweg 74 in Bakkum.

Een deel van het gezin Zomerdijk.
Een deel van het gezin met onbekenden in de jaren (negentien) vijftig. Achter tweede van links moeder Marie en naast haar vader Piet. Midden op de kar (in
het wit) Herman en geheel rechts zus Gerda.

Herman werd daar geboren in 1947 en was de op een na jongste van het gezin. Zijn drie jaar oudere broer Piet (1944) weet te vertellen dat Herman als jochie al voortdurend op pad was op zoek naar muntjes en ander mogelijk bruikbaar spul. Toen moeder Zomerdijk eens tegen haar toen zesjarige zoon Herman opmerkte dat hij nu wel erg moe begon te worden van het rondstruinen, was zijn antwoord: “Doe me dan naar bed”.


Jaarboek 45, pagina 55

De familie Zomerdijk aan de achterzijde van de boerderij in 1960.
De familie Zomerdijk aan de achterzijde van de boerderij in 1960. Van links naar rechts drie Duitse badgasten, Pim, Gerda en Herman Zomerdijk, moeder Marie, Nelly, Piet en Gré Zomerdijk.

Vader had een bollenbedrijf. Het was hard werken en ook de kinderen werkten al jong mee. In het gezin werd iedereen geacht op tijd aan tafel te komen maar voor Herman maakte moeder Zomerdijk altijd een uitzondering. “Als hij te laat kwam had ze toch nog wel ergens een prakje voor hem staan. Herman was een beetje het troeteljoch van moeder”, weet zus Gerda (1949).

Samen met Gerda bij de schapen.
Samen met Gerda bij de schapen.

Gerda en Herman speelden als jongste kinderen veel samen. Gerda: “Toen we heel klein waren deden we spelletjes als tikkertje en verstoppertje. Later werd het spelen wat prestatiegerichter en ging het er meer om wie de beste of de snelste van ons twee was. Beiden verzamelden we sigarenbandjes, maar wel ieder apart. Ook sinaasappelpapiertjes plakten we in. Alles verzamelden we. Ik heb hem wel eens wat afgetroggeld.

Bij het bollenpellen kwamen we soms muntjes tegen. Meestal een cent. Herman wilde die graag hebben, alleen al om te zien uit welk jaartal de munt afkomstig was. Hij vroeg dan: ‘Mag ik die hebben?’ Mijn antwoord was: Nee, alleen ruilen voor een sigarenbandje.”

Doordat moeder wat sukkelde met haar gezondheid, kwam dokter De Jongh heel vaak bij de familie Zomerdijk. De regelmatige en zeer vriendelijke bezoekjes van de huisarts waren belangrijk voor het gezin. Dokter De Jongh rookte sigaren, waarvan Herman en Gerda probeerden de bandjes te bemachtigen. Broer Piet: “Herman kon beter dan wie ook wat aftroggelen. Veel beter dan ik.”

Herman en pastoor Leipzig.
Herman en pastoor Leipzig.

Herman was jarenlang misdienaar bij pastoor Leipzig in Bakkum. Herman was een lief jochie en pastoor Leipzig een gemoedelijke man. Die pastoor kon hem leiden in de goede zin van het woord. Want ook toen al kwam het woord ‘moeten’ niet in het woordenboek van Herman voor. Piet: “Misdienaar waren we allebei een jaar of vier. Daarna kon je vier jaar koster worden in de Antoniuskerk. Dat was de kapel bij het kindertehuis Antonius in Bakkum. In totaal is Herman zeven jaar misdienaar en koster geweest. Als koster moesten we onder andere collecteren. Dat deden we met plezier.”

Altijd buiten spelen, een liefdevolle jeugd

Herman had zoveel vriendjes dat Gerda en Piet zich niet een naam in het bijzonder kunnen herinneren. Hij was altijd met vriendjes op pad.


Jaarboek 45, pagina 56

Piet: “Wij woonden ideaal met een grote tuin en een eigen voetbalveld.” Gerda voegt daaraan toe: “We waren altijd aan het spelen of gingen schommelen bij onze tante.”

De kinderen hadden volgens Gerda een warme en liefdevolle jeugd: “Het was gewoon in die tijd dat we meewerkten op het land en zeker in de bollentijd. Ook de oudere zussen werkten op het land. Maar ze smeerden ook boterhammen en hielpen met bollen pellen en wieden bij de tulpen. De huishoudelijke klussen waren voor de meiden. Herman en Piet hoefden niet af te wassen.”

De broers Zomerdijk.
De broers Zomerdijk. Van links naar rechts Henk, Piet, Nic, Herman, Jan en Jaap. Collectie Oud-Castricum. Toegevoegd.

Over het wonen aan de Heereweg vertelt Gerda: “Dat was een prachtige plek. Als er ijs was mochten we schaatsen. Vrienden en vriendinnen waren altijd welkom en kwamen logeren. We hadden een groot huis en verhuurden ook aan badgasten uit Amsterdam of Duitsland. Onlangs kreeg broer Piet nog foto’s. Die badgasten brachten ook nieuwe dingen in het gezin. Er kwam zo’n groot ding in de tuin: een volière. Eerst wilden onze ouders dat niet maar Herman vond het leuk, dus die kwam er. Herman zorgde ook voor de lammetjes.”

Vader Zomerdijk overleed op 68-jarige leeftijd en moeder werd 70.

Dienstplicht en verkering

De beide jongens uit het gezin Zomerdijk moesten in dienst. Marga, de weduwe van Herman, weet te vertellen dat Herman daar geen man voor was. In die tijd hadden ze nog geen verkering, maar Marga kent de verhalen. De kasten van dienstplichtigen werden gecontroleerd of alles wel netjes op een stapel lag. Zo niet, dan werd de hele kast leeg getrokken en moest je die weer helemaal opnieuw inruimen. Herman kon daar niet goed tegen.

Toch maar blijven lachen als militair.
Toch maar blijven lachen als militair …

Hij was nog vrijgezel en als een van zijn maten straf kreeg, nam hij de straf over en bleef de weekenden op de kazerne. Zo was hij bijna ieder weekend niet thuis. Zijn kameraden riepen op hun beurt tijdens het appél ook wel eens ‘present’, terwijl Herman er niet was.

Piet kwam eerder uit dienst, omdat vader ziek was. Hij vertelt dat Herman eens thuiskwam met een tas vol patroonhulzen en ander gevonden materiaal. Dat mocht natuurlijk helemaal niet, maar daar leek Herman geen erg in te hebben. Uiteindelijk lukte het hem ook om vervroegd af te zwaaien.

Trouwfoto Marga en Herman.
Trouwfoto Marga en Herman bij de Karpervijver in Bakkum in 1975.

Marga Zomerdijk-van der Poel, nu 69 jaar, trouwde in 1975 met Herman. Ze leerden elkaar kennen tijdens een skivakantie in Oostenrijk in het dorpje Westendorf.
Ik weet nog heel goed wanneer ik Herman de allereerste keer zag. Ik was met vriendinnen op wintersport. We zaten in een cafeetje met vijf meiden en twee jongens. Een van die jongens zei: ’Wacht maar, ik roep wel drie jongens van boven’. Die jongens kwamen de trap af, maar ik heb er maar één gezien. Het leek voor mij of Herman in een aureool liep. Het was meteen: ‘Wauw’. Herman zei die avond eerlijk: ‘Ik heb een meisje in Castricum’. Dus ik was bang dat het niets kon worden. Maar we bleven elkaar schrijven en later kwam Herman naar Amsterdam, waar ik werkte. Herman is altijd mijn grote liefde gebleven”, aldus Marga.

Het meisje van Herman Zomerdijk en werken in de bollen

Marga was net 22 jaar toen ze met Herman trouwde. Zij gingen achter de boerderij wonen op nummer 74a. Dat was oorspronkelijk een bollenschuur die Herman omtoverde tot een knusse woning, waar Marga nu nog woont.

Marga groeide op in Amsterdam en moest wennen aan het dorpsleven: “In Bakkum had Jopie Hoebe een winkeltje. Toen ik daar voor de eerste keer kwam, werd er gevraagd: ‘Ben jij het meisje van Herman Zomerdijk?’ Ik was toen zelfs een beetje nijdig, want ik kon niet eens anoniem boodschappen doen. Dat ging niet omdat iedereen Herman kende.”


Jaarboek 45, pagina 57

Herman was zes jaar ouder dan Marga. In de familie Zomerdijk gaat de anekdote rond dat Herman overal en ook zonder detector muntjes wist te vinden. In hun verkeringstijd waren Marga en Herman een keer aan het strand. Ze hadden wel zin in een patatje, maar geen geld op zak. ‘Wacht maar even’, zei Herman en hij had in no time genoeg geld gevonden om een zakje patat te kopen …

Gerda: ”Herman heeft eerst de tuinbouwschool gedaan en ging toen werken in het bedrijf van onze vader. Vader deed een stuk land over aan Piet en Herman. Die werden ook bollenkwekers van tulpen, blauwe druifjes en de keizerskroon.”

Marga en Herman koppen de bollen in 1979.
Marga en Herman koppen de bollen in 1979.

Rob van Eerden, nu werkzaam als beleidsarcheoloog bij de provincie Noord-Holland en Huis van Hilde, werkte in de jaren (negentien) tachtig nog bij de familie Zomerdijk op het land om te helpen bij het bollenrooien en laat weten: “In die tijd zag ik Herman vooral als een wat nukkige boer. Later was hij niet meer mijn leidinggevende in de bollenteelt en werd onze relatie gelijker. Herman was een energieke en temperamentvolle man en een vrijbuiter.”

Herman verliet het familiebedrijf in 1987. “Dat snapten we allemaal”, vertelt Gerda. “Het bollenbedrijf was eigenlijk niks voor hem. Het bedrijf moest uitbreiden en expansie was niet Herman zijn ding, want hij had ruimte nodig om zijn eigen gang te kunnen gaan.”

Piet ging alleen verder met het bedrijf. ”Dat was natuurlijk wel even heen en weer gedoe, maar het heeft een goede relatie met mijn broer niet verstoord. Herman gaf eigenlijk niet om geld en uitbreiding”, zegt Piet. “We rookten weer een sjekkie en dat was dat.”

Jutten en kermis vieren

Piet: “We bleven wel samen jutten. Ik had eens twaalf mooie planken op het strand gevonden. Die hees ik op de fiets, maar de spaken sprongen eruit. In het donker worstelde ik met die planken. In de verte zag ik een lichtje. Daar kwam Herman aan. Het eerste wat hij vroeg was: ‘Is er nog meer?’ Herman ging meteen door naar het strand, waar een houten sloep lag van vijf meter. Een mooi bootje, maar die was niet te tillen. Er moesten meer mensen mee om het op te halen We hebben dat ding toen met een tweewielig trekkertje naar huis gehaald.

De oogst van het jutten.
De oogst van het jutten.

Jaarboek 45, pagina 58

De strandvonder kwam bij ons langs om naar het hout en de sloep te kijken. Hij liet het erbij. Herman heeft die hele boot opgeknapt met het materiaal van het strand. Zelfs de verf had hij daar gevonden!

Naar de Bakkummer kermis in 1984.
Naar de Bakkummer kermis in 1984. Herman is nog net zichtbaar (met baard) op de kar. Links de boerderij van Zomerdijk.

Herman was ook een echte liefhebber van de jaarlijkse Bakkummer kermis. Marga: “Het was het hele weekend feest, maar het hoogtepunt was de viering van het eerste deuntje op de maandagmorgen. We gingen dan eerst met familie en vrienden indrinken bij ons thuis. We hadden de grootste lol samen, vooral toen er een keer werd aangebeld door een onderwijzeres met acht kinderen. Ze kon Antonius niet vinden en wist natuurlijk niet wat ze zag … In de loop van de ochtend werd iedereen door Cor Zonneveld op een platte kar naar Borst gebracht, waar vrolijk verder werd gedronken. Toen het deunen eind jaren (negentien) tachtig werd afgeschaft, was het ook meteen over met de bijeenkomsten in ons huis.”

Klussen en metaaldetector

Herman werkte later als freelancer en deed klussen. Hij verkocht bloemen in zijn stalletje en struinde rond met zijn detector. Marga werkte als verpleegkundige en echoscopiste en werd kostwinner. Uit het huwelijk werden geen kinderen geboren. Marga: “Herman werkte heel hard en iedereen wist hem voor klussen te vinden. Hij had een duidelijke eigen mening.”

Herman aan het klussen.
Herman aan het klussen.

Met het inkomen uit de baan van Marga en de klussen van Herman konden ze het prima redden.

Herman had een vrije geest en dat botste wel met de autoriteiten. “Hij zocht de grenzen op”, zegt Marga. “Hij kweekte zijn eigen bloemen en verkocht die in een stalletje naast de weg. Alleen dat stalletje had geen wielen en daarom werd het door de gemeente als illegaal bestempeld en moest het verdwijnen. Dat was omstreeks 2000. Het bloemenstalletje langs de weg was een van de eerste in het dorp en Herman verkocht heel goed. Herman was zo kwaad dat zijn stalletje weg moest dat hij naar het gemeentehuis ging en de kamer van de betreffende bestuurder binnen stormde.” Het hielp niet, want het stalletje mocht niet blijven.

“Het vrijbuiter zijn is echter maar één kant van Herman”, meent Marga. “Hij was juist ook heel sociaal en bescheiden. We hadden veel aanloop in ons huis. Herman had altijd veel mensen om zich heen. Hij was niet zo van de verenigingen, maar toch was hij ook actief bij de Werkgroep Oud-Castricum en in verschillende koren.”

Met andere vrijwilligers van de werkgroep die metaaldetectoren hadden, ging Herman op zoek naar muntjes in de regio. Udo Espeet was de eerste die in Castricum met een zelfgemaakte metaaldetector liep. Omdat de gezondheid van Udo te wensen overlaat, helpt zijn vrouw Clazien met het ophalen van herinneringen: “Herman vond die detector van Udo mooi spul en daarom maakte Udo er ook een voor Herman. Herman liep altijd al te rapen en een periode gingen ze met een paar mannen samen op stap. Munten zoeken en ook naar muntenbeurzen, waar vooral verzamelaar Herman zijn hart kon ophalen. Sommige verzamelaars verkochten zo nu en dan hun vondsten. Voor die reizen naar beurzen zorgde Herman voor de koffie en broodjes onderweg.

Herman ging vrijwel wekelijks ook naar het penningenkabinet in Utrecht om uit te zoeken waar de munten die hij vond, vandaan kwamen. Maandelijks ging Herman, zo nu en dan vergezeld door andere Castricumse zoekers, naar Leiden om muntendeskundige C. van Engel te spreken en hem hun nieuwste vondsten te laten zien.”

Visie en kundig amateurarcheoloog

Herman had een vergaande visie op het belang van archeologische vondsten voor het dorp en oog voor de waarde. Dat bevestigen zijn metaaldetectorvrienden. Dat belang laat zich omschrijven als het zichtbaar maken van de geschiedenis. De vrienden: “Wat Herman zo speciaal maakte, is dat hij direct zag welke muntjes het waren en de waarde die ze vertegenwoordigden.”

In 1986 deden de vrienden bijzondere vondsten, bestaande uit een fibula en muntsoorten. In de omgeving van Castricum, Bakkum en De Egmonden werden heel veel munten gevonden. De meeste middeleeuwse munten werden door Herman gevonden.

In 1995 waren verschillende Castricumse mannen, waaronder Herman, betrokken bij de opgravingen in de Oosterbuurt in Castricum. Een van de topvondsten was een gouden Keltische munt uit de eerste eeuw voor Christus. Toen de opgravingen af waren, zei het bevoegd gezag: “Dat kán geen Keltische munt zijn. De Kelten zijn hier helemaal niet geweest!” Vijf jaar later bleek uit een nieuw rapport dat de munt vermoedelijk meegekomen was met mensen uit de ijzertijd.

Opgraving van Oud-Castricum op de hoek Henri Schuytstraat/Burgemeester Mooijstraat in 1997.
Opgraving van Oud-Castricum op de hoek Henri Schuytstraat/Burgemeester Mooijstraat in 1997. Herman staat links gebukt.

De amateurarcheologen werden ook ingeschakeld door PWN. Herman beschouwde het duingebied als zijn eigen achtertuin en dat viel niet altijd even goed bij PWN. Vaak kende hij de boswachters en dan ging het goed, maar als er een nieuwe boswachter kwam en Herman moest zijn duinkaart laten zien, zei hij: “Tsja … ik ga toch geen duinkaart kopen voor mijn achtertuin?”

Ook bij de aanleg van de Noord/Zuid-metrolijn in Amsterdam werden de mannen ingeschakeld om met hun metaaldetectors te helpen zoeken.


Jaarboek 45, pagina 59

Hoe de liefde voor jutten, archeologie en verzamelen bij Herman ontstond? Rob van Eerden: “Niemand kan dat precies zeggen. De kinderen Zomerdijk weten allemaal dat hij op jonge leeftijd al voortdurend in de weer was met verzamelen. Ik weet het niet, het zit in je denk ik. Herman was voor mij een beetje een rolmodel. Hij was tuinder/bollenboer en van oorsprong geen wetenschapper. Als kind gaf mij dat het gevoel dat ik ook als lid van een tuindersfamilie archeologie interessant ‘mocht’ vinden. Herman was er absoluut van overtuigd dat het zinvol was wat hij deed. Zijn collega-boeren begrepen dat niet altijd, maar hij twijfelde nooit aan waar hij mee bezig was. Dat eigenzinnige sprak mij meteen aan toen ik nog tiener was.”

Zoeken bij de Adelbertusakker

Op de Adelbertusakker in Egmond-Binnen stond in de vroege middeleeuwen een klein, houten kerkje, vernoemd naar de Heilige Adelbertus die hier rond 750 begraven was. De Adelbertusakker werd een bedevaartsoord en men vermoedt dat dat de vele munten in de bodem verklaart. Na meer dan twee eeuwen werden de stoffelijke resten van de Heilige Adelbertus herbegraven in de abdij van Egmond. De abdij is een historische plek in Egmond-Binnen. Tot op de dag van vandaag wonen en werken er nog monniken. De Adelbertusakker was voor de amateurarcheologen een droom. De mannen vroegen de abt toestemming om een meter diep te zoeken onder leistenen pilaren die destijds nog op de akker stonden. Aanvankelijk gaf de abt toestemming, maar een tijdje later werd er door de onderhoudslieden van de abdij bezwaar gemaakt. Er mocht niet gezocht worden.

De mannen trokken zich er niets van aan. Als kwajongens vertrokken ze in de nacht en gingen met hun detectoren aan de slag. Daarvoor moesten de leistenen opzij worden gelegd en er moest gegraven worden. Dat deden de mannen hardwerkend en in goede harmonie. Iemand waarschuwde de politie en de mannen gingen er vandoor. Herman en een vriend lukte het om over een hekje te springen, maar Udo Espeet kwam in de sloot terecht. Zijn vrouw weet nog dat hij kletsnat thuiskwam. Alle drie moesten ze mee naar het bureau. Daarna op gesprek bij de abt en de gevonden munten moesten terug naar de abdij.

Fietsen, zingen, vis roken en schrijven vanuit Hermans Hof

Op een oude fiets ging Herman mee met tochtjes rond het IJsselmeer. Voor Herman was dat geen enkel probleem. Hij zong ook bij verschillende koren in Castricum. Nadat hij was begonnen bij De Skulpers en een koor in Heemskerk, werd hij later lid van het Kleinkoor Castricum.


Jaarboek 45, pagina 60

Makrelen schoonmaken in 1975.
Makrelen schoonmaken in 1975. Herman met geruit overhemd en rechts van hem zijn moeder. Vader zit op de emmer.

Vis roken was ook een hobby van Herman. Marga: “Omdat Herman veel vis uit zee haalde, is hij die op een gegeven moment thuis gaan roken. Dat heeft hij zichzelf aangeleerd en hij kocht daarvoor een speciaal rookvat. Hij genoot er bijvoorbeeld ook van om na een grote vangst makrelen met behulp van familieleden schoon te maken.”

Naast al zijn verzamelwerk schreef Herman ook verschillende artikelen over zijn vondsten. Deze werden in de jaarboeken van Oud-Castricum gepubliceerd.

Noell en Marga in de tuin.
Noell en Marga in de tuin.

Marga woont nog steeds in hun huis in Bakkum. Alles in en rondom het huis ademt Herman: het bord van zijn bloemenstal, de prachtige tuin en de vele dingen die gemaakt zijn van gejutte materialen. Af en toe hijst Noell (11 jaar) de vlag met daarop de tekst: ‘Hermans Hof’. Noell en haar zusje Katie (13 jaar) zijn de kleinkinderen van een volle neef van Herman, Gerard Borst van de Bleumerweg in Bakkum. Zij logeerden al vanaf hun babytijd bij Marga en Herman. De meisjes en hun ouders Gemma en Chris zijn onderdeel van het leven van Herman en Marga. Noell weet te vertellen dat Herman de bedden maakte waarop ze slapen.

Rondom zijn zestigste jaar wist Herman dat hij ongeneeslijk ziek was. Een van zijn zorgen was het lot van zijn collectie. Waar hij die verzameling had? Thuis in zakjes en kistjes. Overal lag wel wat. Maar Herman had ook alles goed gecodeerd. Hij had zelf al heel veel gedetermineerd en was naar beroemde wetenschappers gegaan om mee te kijken. Marga hoopte dat Herman het nog gedurende zijn leven zou kunnen regelen. Dat gebeurde. De provincie Noord- Holland kocht de hele collectie op. Een uitzonderlijke beslissing, want het is niet gebruikelijk dat overheden verzamelingen van amateurarcheologen opkopen.

Rob van Eerden zegt daarover: ”Het is zo’n brede collectie dat het echt iets toevoegt aan de geschiedenis van de provincie. De collectie is zo instructief en mooi, dat er maar één van nodig is om de geschiedenis over een deel van Noord-Holland te beschrijven. Herman was een amateurarcheoloog die nauw samenwerkte met wetenschappers en niet commercieel werkte. Dat maakt Herman tot een soort ‘voorbeelddetectorman’ voor de overheid.”

Afscheid en nalatenschap

Volgens zeggen van broer Piet interesseerde geld Herman eigenlijk niet. Voor de provincie was het feit dat de stukken uit de collectie legaal gevonden en gemeld zijn, een waarborg dat er geen verkeerde precedentwerking van de aankoop uit zou gaan. De collectie is nu de mooiste en meest waardevolle en best bestudeerde metaalcollectie van Huis van Hilde, het archeologiemuseum van de provincie Noord-Holland. De collectie, die ruim drieduizend stukken omvat, is bestudeerd en beschreven in een prachtige (postume) publicatie: ‘Kennemerland in Metaalvondsten, Het levenswerk van detectorzoeker Herman Zomerdijk’, door Peter Buis en Mink W. van IJzendoorn, beiden verbonden aan de universiteit van Leiden.

Altijd aan het zoeken met zijn detector.
Altijd aan het zoeken met zijn detector.

Rob van Eerden: “Het mooie van het vak archeologie is dat het objectief is. Samen met Peter Buis heb ik een paar keer samen met Herman naar zijn collectie gekeken. Het was ongelofelijk wat hij er uit zijn hoofd over vertelde en Peter noteerde alles nauwkeurig. Hij was de eerste zoeker in de omgeving met maximale extractie en gooide niets weg, want ieder snippertje kan van belang zijn. Hij nam alles mee. Niet alleen metaal. Daarom is zijn verzameling een goede steekproef van wat er te vinden is in het gebied. Hij voelde aan dat het uiteindelijk te verantwoorden zou moeten zijn. Hij was ook bescheiden. Toen we meldden een boek te gaan maken, wilde hij niet poseren met zijn detector voor een foto.”


Jaarboek 45, pagina 61

Herman en broer Piet (rechts) roken een sigaartje. Kort daarna overlijdt Herman.
Herman en broer Piet (rechts) roken een sigaartje. Kort daarna overlijdt Herman.

Voor de behandeling van zijn ziekte moest Herman regelmatig naar het Antonie van Leeuwenhoek Ziekenhuis. Marga: “Hij ging op een oude fiets heen en weer naar Amsterdam. Ook liep hij nog een halve marathon. In de laatste week kwam iedereen gedag zeggen en het mooie was dat ze allemaal vrolijk weer weggingen. Hij hield tot het einde toe de eigen regie. Marga: “De laatste maandag voor zijn overlijden wilde Herman beslist afscheid nemen van Noell en Katie, ondanks dat hij pijn had. Voor hem was het een mooie afleiding. Herman had vrede met zijn naderende einde, want voor hem was het goed zo. Zijn afscheid was een prachtig moment. Wij kijken daar met een dierbaar gevoel op terug.”

Herman Zomerdijk overleed op 13 maart 2014 aan de gevolgen van prostaatkanker.

Kennemerland in metaalvondsten.
Kennemerland in metaalvondsten.

Landelijke bekendheid verwierf Herman als detectorzoeker in Kennemerland. Zijn levenswerk werd opgetekend in eerdergenoemde lijvige publicatie die werd uitgegeven door de provincie Noord-Holland. Een mooie nalatenschap van deze bijzondere dorpsgenoot.

Ans Pelzer

Met dank aan: Marga, Gerda en Piet Zomerdijk, Rob van Eerden, Clazien en Udo Espeet.

Bronnen:

  • Buis, Peter en Van IJzendoorn Mink W., Kennemerland in metaalvondsten. Het levenswerk van detectorzoeker Herman Zomerdijk, Noord Hollandse Archeologische Publicaties -11 ISBN/EAN 978-94-92428-16-5 2021;
  • Hengel, C. van, De munten van Holland in de 13e eeuw, ISBN 90-72229-01-0 1986;
  • Zomerdijk, H.G.J., Middeleeuwse munten uit de oude Pancratiuskerk, 16e Jaarboek Oud-Castricum (1993);
  • Zomerdijk, H., Romeinse munten gevonden in Castricum en Bakkum, 19e Jaarboek Oud-Castricum (1996).
Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Jaarboeken

27 mei 2024

Oud over nieuw Jaarboek 45 2022 pg 50-53)

Niets uit deze publicatie mag worden overgenomen zonder toestemming van de Stichting Werkgroep Oud-Castricum.


Jaarboek 45, pagina 50

Oud over nieuw

Gebouwen op oude afbeeldingen zijn vaak moeilijk te plaatsen. Door deze over de huidige situatie te monteren wordt het een stuk duidelijker. Bovendien geeft het een mooi beeld hoe het straatleven er vroeger uitzag.

Augustinusschool aan de Dorpsstraat in Castricum.

1922, Augustinusschool aan de Dorpsstraat, hier aangeduid als U.L.O.R.K. (uitgebreid lager onderwijs rooms-katholiek). Met de totstandkoming van de nieuwe school is een lang gekoesterde wens van de overwegend rooms-katholieke bevolking van Castricum in vervulling gegaan. In het linker deel zaten de jongens en rechts de meisjes.

De Harmonie aan de Dorpsstraat in Castricum.

Burgemeester Mooijstraat 39 in Castricum. Jacob Schotvanger liet in 1910 dit pand bouwen voor zijn in 1881 geboren zoon Piet, die er een hotel-café-restaurant begon dat als ‘De Harmonie’ grote bekendheid kreeg. Castricummers zullen de meeste herinneringen hebben aan de in 1901 geboren Gerrit Ammeraal, die van 1949 tot 1965 de uitbater was. In 1970 kocht Theo Bleijendaal het pand en liet het drastisch verbouwen. Hij begon er een café-restaurant, dat alweer in 1973 werd verkocht. Het werd het begin van een reeks Chinese restaurants, allereerst Tong Fa en nu het sushi- en grillrestaurant Sakura.


Jaarboek 45, pagina 51

Smederij van de familie de Groot aan de Schoolstraat in Castricum.

1913, familie De Groot voor hun Smederij aan de Schoolstraat. Dit was een van de drie smederijen in Castricum. De eerste vestiging van deze smederij dateert van omstreeks 1700. Vanaf 1883 werd het bedrijf uitgeoefend door familie De Groot. Van links naar rechts Gré, moeder Anna Castricum, Nel op haar arm, Ans en Rie, vader Theodorus Doris, Greet Beentjes, Klaas Wezel en Neelis Castricum.

Kruidenierszaak en café de onderneming aan de Hereweg 10 en 12 in Bakkum.

Circa 1918, in dit pand aan de Heereweg 12 was links op nummer 10 de kruidenierszaak van Kamp gevestigd en rechts stond café ‘De Onderneming’. De herberg werd vanaf 1917 gerund door Gert van Egmond en zijn vrouw Maria Johanna Borst. Hij had de zaak overgenomen van zijn zwager Jo Borst. In 1925 verkocht Van Egmond het huis aan de achterzijde aan Jan Wester, die er een bakkerij begon. Het horecabedrijf werd beëindigd in 1928. Vanaf 1930 tot 1974 woonden hier achtereenvolgens de bakkers Jan Wester, Toon Huisman en Harry Matze.


Jaarboek 45, pagina 52

Lunchroom de Toekomst aan de van Oldenbarneveldweg 35 in Bakkum.

1927, Van Oldenbarneveldweg 35. In 1926 vroeg Adrianus Bolten vergunning aan om een lunchroom te mogen starten bij de winkel die hij al had, maar erg lang heeft hij daar niet gezeten. in 1931 werden de panden 31 en 35 opgekocht door Willem Borst van het café. Later werd het linkerdeel, waar de lunchroom was, een woonhuis dat inmiddels is afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Het rechterdeel is als laatste tot 2014 in gebruik geweest als bakkerij Beerse. De man met witte jas is Adrianus Bolten. Rechts Corrie Bolten en Wilhelmina Bolten.

Station in Castricum, 1958.

1958, het eerste station van Castricum, gebouwd in 1866. Dat de spoorlijn ten westen van het dorp loopt, heeft te maken met een besluit naar de wens van minister Rudolf Thorbecke (1789-1872). Als het tracé ten oosten van het dorp zou lopen, was de route Alkmaar-Uitgeest 1.500 meter korter geweest. Ondanks diverse bezwaren besloot de minister toch om het tracé ten westen van het dorp te laten lopen. De boog, die de spoorlijn nu maakt, wordt dan ook de ‘Boog van Thorbecke’ genoemd. De overkapping over het perron is de enige in Nederland die niet recht maar in een bocht loopt. Dit station is in 1969 afgebroken en door nieuwbouw vervangen. In 2021 is na twee en een half jaar verbouwen het uit 1969 daterende gebouw volledig gerenoveerd.


Jaarboek 45, pagina 53

Loodgieterswinkel van Gerrit de Rooij aan de Dorpsstraat 107 in Castricum.

Circa 1925, Dorpsstraat 107. Hier stond de loodgieterswinkel van Gerrit de Rooij met links het woongedeelte. Gerrit begon achter bij Kees Stuifbergen (Kees de Koster), waar nu restaurant Le Moulin is gevestigd. In 1924 verhuisde hij naar Dorpsstraat 107 en in 1929 naar de burgemeesterswoning aan de Dorpsstraat 36, nu een sanitair zaak. Voordat De Rooij zijn winkel begon op Dorpsstraat 107, was het een boekwinkel van Willem Stuifbergen, ‘De Alkmaarder’ geheten. Na de Rooij werd dit pand gebruikt door Johannes Groenland vanaf 1930, in 1936 door Piet Nagengast en in 1939 kwam Bart van der Schaaf erin met manufacturen. Rond de oorlog (1943-1947) bewoonde Bedeke het pand tijdelijk vanwege evacuatie. Rond 1960 werd het verhuurd aan fietsenmaker Bennes en in 1978 aan Elektronica De Graaf. In 1985 is het gesloopt en kwam er een klein appartementengebouw.

Funadama aan de Dorpsstaat 2 in Castricum.

Circa 1960, Dorpsstraat 2. Dit pand werd in 1906 gebouwd als woning in opdracht van zeekapitein Tom Arnold die in 1919 overleed. Zijn halfzus erfde het huis en verkocht het in 1920 aan Hendrik Kerkhoff, die direct vergunning voor een café kreeg. In 1922 kocht Jan Twisk het. Zijn jongste dochter huwde in 1944 met Cor Beentjes (Zwarte Cor) die in 1953 eigenaar van de zaak werd. Dat betekende het begin van een periode met verbouwingen die het pand van binnen en van buiten ingrijpend zouden wijzigen. Nog in hetzelfde jaar kreeg Beentjes toestemming voor het bouwen van acht hotelkamers op de bovenverdieping. In 1957 werd het hotel uitgebreid met een serre, die aan de linkerkant werd aangebouwd. In 1966 volgde een grote verbouwing, waardoor er 18 hotelkamers boven het pand gerealiseerd werden; daardoor veranderde het uiterlijk grondig. In 1986 werd het pand verkocht en vestigde zich er een Chinees restaurant in. Daarmee verdween de naam Funadama.

Peter Levi

Gepubliceerd op
Gecategoriseerd als Jaarboeken